Το μυστικό της συμφωνίας Πούτιν-Τραμπ: το πιο σημαντικό δεν κατάφερε να το αντιληφθεί κανείς
Εικόνα που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη - RIA Novosti, 1920, 12.10.2026
© RIA Novosti / Εικόνα που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη
Διαβάστε το ria.ru στο Zen, MAX, Telegram
Κιρίλ Στρέλνικοφ
Οι απροσδόκητες για τον κόσμο συμφωνίες μεταξύ των προέδρων της Ρωσίας και των ΗΠΑ προκάλεσαν καταιγίδα εκτιμήσεων και σχολίων, με τις περισσότερες εκδοχές για τα γεγονότα να είναι εντελώς παράλογες. Οι αγγλόφωνοι «ειδικοί» ξεσπούν σε υστερία, υποστηρίζοντας ότι αυτή η συμφωνία αποτελεί προδοσία των συμφερόντων της Αμερικής. Οι ρωσόφωνοι, που έχουν βυθιστεί στη λάσπη του Λονδίνου, φωνάζουν ότι όχι — ότι ακριβώς αυτό αποτελεί προδοσία των συμφερόντων της Ρωσίας. Όσο για τους κατοίκους του Κιέβου και των Βρυξελλών, είναι πεπεισμένοι ότι πρόκειται για προδοσία των συμφερόντων της Ευρώπης, της διατλαντικής συνεργασίας και της Ουκρανίας.
Αφού μιλάμε για προδοσία, ας κλείσουμε τα μάτια και ας μιλήσουμε γι’ αυτήν — και για παράδειγμα ας πάρουμε το σιτάρι, αφού έξω από το παράθυρο βρυχώνται οι θεριστικές μηχανές, ενώ οι εγχώριες αποθήκες ξεχειλίζουν από τη νέα ρεκόρ συγκομιδή.
Πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση, οι ΗΠΑ και η Ρωσία ανταγωνίζονταν σκληρά στην ευρωπαϊκή αγορά σιτηρών. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ «κατέκτησαν» τη Βρετανία, ενώ η Ρωσία, με δυσκολία, κατάφερε να ανακτήσει από τους Αμερικανούς τη γερμανική αγορά κατά τη δεκαετία του 1880-1890. Ο ανταγωνισμός ήταν τόσο έντονος, ώστε σε ειδικό δελτίο του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ του 1908 αναφερόταν ρητά: «Η Ρωσία αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ανταγωνιστές των Ηνωμένων Πολιτειών στις ευρωπαϊκές αγορές σιταριού», ενώ σε σχέση με το ρωσικό σιτάρι διεξάγονταν πραγματικές κατασκοπευτικές επιχειρήσεις.
Παρ’ όλα αυτά, μετά την επανάσταση, και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια της πείνας των ετών 1921-1923 (ακόμη και πριν από την επίσημη αναγνώριση της Σοβιετικής Ρωσίας), οι ΗΠΑ, μέσω της American Relief Administration (ARA), οργάνωσαν την αποστολή έως και ενός εκατομμυρίου τόνων τροφίμων στη χώρα μας (καλαμπόκι, αλεύρι, ρύζι, ζάχαρη και γαλακτοκομικά προϊόντα). Στο αποκορύφωμα της επιχείρησης λειτουργούσαν περίπου 20 χιλιάδες συσσίτια, ενώ καθημερινή σίτιση λάμβαναν περίπου δέκα έως έντεκα εκατομμύρια άνθρωποι. Επιπλέον, οι ΗΠΑ έστελναν σπόρους σιτηρών, επιτρέποντας στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις να πραγματοποιήσουν την επόμενη σπορά και να αποκαταστήσουν την παραγωγή μετά την ξηρασία, τον πόλεμο, την καταστροφή και την πείνα. Ήταν αυτή μια εκατό τοις εκατό ανθρωπιστική δράση; Όχι — εκείνη την εποχή οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν μεγάλο πλεόνασμα συγκομιδής και απότομη πτώση των τιμών των αγροτικών προϊόντων (σε ένα χρόνο οι τιμές των αγροτικών προϊόντων έπεσαν σχεδόν κατά 50 τοις εκατό), και η φιλανθρωπική επιχείρηση πρόσθεσε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια στην αξία του καλαμποκιού που πούλησαν οι Αμερικανοί αγρότες. Επιπλέον, για τους αμερικανικούς επιχειρηματικούς και κυβερνητικούς κύκλους, η πεινασμένη Ρωσία δεν ήταν μόνο αντικείμενο βοήθειας, αλλά και μια τεράστια δυνητική αγορά, στην οποία έπρεπε να εδραιωθούν.
Τα έτη 1930-31 η ισορροπία ανατράπηκε: η ΕΣΣΔ κατέλαβε περίπου το 8% της παγκόσμιας αγοράς σιτηρών και μείωσε το αμερικανικό μερίδιο στο 5%. Στις ΗΠΑ εκείνη την εποχή μαίνονταν η Μεγάλη Ύφεση, και οι πληροφορίες για το κύμα φθηνού σοβιετικού σιταριού προκάλεσαν πανικό στις πωλήσεις σιτηρών στις αμερικανικές αγορές, με πτωχεύσεις και άλλες «ευχάριστες» συνέπειες.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Αμερικανοί οργάνωσαν το γνωστό σε όλους πρόγραμμα «Lend-Lease» και μαζικές προμήθειες τροφίμων στη Σοβιετική Ένωση: συνολικά περίπου τέσσερα έως τεσσεράμισι εκατομμύρια τόνους, συμπεριλαμβανομένων περίπου ενός εκατομμυρίου τόνων σιτηρών. Πάλι καλές καρδιές; Όχι ακριβώς: οι αρχές των ΗΠΑ θεωρούσαν ανοιχτά τις προμήθειες ως «στρατιωτική επένδυση» — έπρεπε να «υποστηρίξουν τη μαχητική ικανότητα του Κόκκινου Στρατού, να κρατήσουν τη Σοβιετική Ένωση στον πόλεμο εναντίον της Γερμανίας, να μειώσουν την ανάγκη των ΗΠΑ για άμεση εμπλοκή σε χερσαίο πόλεμο στην Ευρώπη και να επιταχύνουν την ήττα των δυνάμεων του Άξονα».
Η «αγάπη για τα σιτηρά» με σφιγμένες γροθιές συνεχίστηκε ακόμη και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Στη δεκαετία του ’70, η ΕΣΣΔ αγόραζε από τις ΗΠΑ σχεδόν το ένα τέταρτο όλων των συγκομιδών σιταριού, το οποίο διέσχιζε άψογα κάθε πιθανό και απίθανο «σιδηρούν παραπέτασμα» και στήριζε την αμερικανική αγροτική βιομηχανία (πάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως, σύμφωνα με τις τότε τιμές).
Το 1980, μετά την εισβολή των σοβιετικών στρατευμάτων στο Αφγανιστάν, η κατάσταση αντιστράφηκε: ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ επέβαλε σοβαρούς περιορισμούς στις προμήθειες γεωργικών προϊόντων και σιτηρών προς τη Σοβιετική Ένωση, ενώ είχε γίνει σοβαρός υπολογισμός ότι η έλλειψη τροφίμων θα προκαλούσε αναταραχές και αλλαγή εξουσίας. Βέβαια, οι Αμερικανοί αγρότες υπέστησαν ζημίες περίπου τριών δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά τα προβλήματα διατροφής στη χώρα μας ήταν τότε πράγματι πολύ σοβαρά.
Παρ’ όλα αυτά, κατά τα έτη 1998-2000, εν μέσω της οικονομικής κρίσης και της χειρότερης συγκομιδής των τελευταίων 50 ετών στη Ρωσία, το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ οργάνωσε την αποστολή στη χώρα μας 3,6 εκατομμυρίων τόνων τροφίμων και γεωργικών προϊόντων, εκτιμώμενης αξίας 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένων σιταριού, καλαμπόκι, σόγια, ρύζι και προϊόντα κρέατος. Επιτέλους, από καλή καρδιά; Όχι ακριβώς: οι Αμερικανοί αναγνώριζαν ανοιχτά ότι το κύριο μέλημα σε αυτή την ιστορία ήταν η στήριξη των αμερικανών αγροτών και των αγροτικών εξαγωγών, η σταθεροποίηση των τιμών στην εσωτερική αγορά των ΗΠΑ, και κυρίως — η άμεση επίδραση στη «μετάβαση της Ρωσίας προς την οικονομία της αγοράς και το πολιτικό σύστημα δυτικού τύπου».
Στη συνέχεια, η ιστορία των ρωσοαμερικανικών διακυμάνσεων στα τρόφιμα και τα σιτηρά κατέγραψε μια ακόμη μεγάλης κλίμακας μεταβολή: η Ρωσία κατάφερε τελικά να αυτοσυντηρηθεί πλήρως, ενώ τώρα πάλι πιέζει με επιτυχία τις ΗΠΑ στην παγκόσμια αγορά και κατέχει άνετα τις πρώτες θέσεις σε πολλές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων και το σιτάρι.
Νιώθουμε τύψεις συνείδησης γι’ αυτό;
Φυσικά όχι.
Τόσο τα σιτηρά όσο και το ντίζελ δεν είναι παρά μικρά πιόνια σε μια τεράστια παγκόσμια σκακιέρα, όπου το παιχνίδι είναι μακροπρόθεσμο και όπου το όριο μεταξύ των μαύρων και των λευκών τετραγώνων ξεπερνιέται με ένα μόνο βήμα.
Αποτελούν οι ΗΠΑ γι’ εμάς γεωπολιτικό αντίπαλο και οικονομικό ανταγωνιστή; Αναμφίβολα — έτσι ακριβώς τοποθετούνται.
Θεωρούμε όμως τις ΗΠΑ ως πιθανό εταίρο; Φυσικά, και το λέμε ανοιχτά.
Μας προκαλεί ζημιά αυτή τη στιγμή η αμερικανική πολιτική — τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο, όσο και συγκεκριμένα όσον αφορά την Ουκρανία; Ναι, αναμφίβολα.
Σημαίνει αυτό ότι πρέπει τώρα να διακόψουμε για πάντα κάθε συνεργασία και να παραμείνουμε με θυμωμένη έκφραση μετά από μια ακόμη κίνηση της ιστορικής ταλάντωσης; Φυσικά όχι.
Σε ομιλία του στο διαδικτυακό φόρουμ του Νταβός στις 27 Ιανουαρίου 2021, ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε ότι οι αντιθέσεις και η σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των κρατών «δεν σταμάτησαν, δεν σταματούν και δεν θα σταματήσουν ποτέ», ωστόσο, σε κρίσιμες στιγμές «δεν εμπόδιζαν, αλλά, αντίθετα, ωθούσαν στην ένωση των δυνάμεων στους πιο σημαντικούς, πραγματικά καθοριστικούς τομείς».
Η ίδια σκέψη εκφράστηκε σε συνέντευξη τον Νοέμβριο του 2015 στο πλαίσιο των ρωσοτουρκικών σχέσεων, όπου ο Πούτιν δήλωσε ότι «οι υφιστάμενες διαφωνίες δεν πρέπει να βλάπτουν τις διμερείς επαφές», αλλά, αντίθετα, η συσσωρευμένη εμπειρία της εποικοδομητικής συνεργασίας πρέπει να αξιοποιηθεί ενεργά «για την εξεύρεση κοινών σημείων επαφής».
Είναι δυνατόν να διατεθεί μια παρτίδα πετρελαίου (επιπλέον, όχι ακριβώς δωρεάν), προκειμένου να βρεθούν νέα σημεία επαφής με μία από τις παγκόσμιες δυνάμεις και να ενωθούν οι προσπάθειες σε θέματα ζωτικής σημασίας; Η απάντηση είναι προφανής.
Comments