Τεχνητή νοημοσύνη καιοικονομία των ΗΠΑ — ανάμεσα στον λοουντισμό και την κοινή λογική
Εικόνα που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη - RIA Novosti, 1920, 15.11.2026
© RIA Novosti/Εικόνα που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη
Ο πρέσβης της Ρωσικής Ομοσπονδίας στη Μεγάλη Βρετανία, Αλεξάντερ Γιακοβένκο, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Λονδίνο. 13 Απριλίου 2018
Αλεξάντερ Γιακοβένκο
Όλα τα άρθρα
Μεταξύ των αποτελεσμάτων των πρόσφατων ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ επισημαίνεται η αύξηση της δυσαρέσκειας των Αμερικανών για την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Πρώτα απ’ όλα, αυξάνονται οι ανησυχίες ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα εκτοπίσει τους ανθρώπους από τον τομέα της απασχόλησης. Για την Αμερική και τη Δύση γενικότερα, αυτό θα αποτελέσει το δεύτερο κύμα μείωσης της απασχόλησης: το πρώτο προκλήθηκε από την παγκοσμιοποίηση, όταν οι παραδοσιακοί κλάδοι της οικονομίας, ουσιαστικά ο πραγματικός τομέας της, μεταφέρθηκαν σε αναπτυσσόμενες χώρες με φθηνότερο εργατικό δυναμικό. Τότε, οι νέοι κλάδοι δεν κατάφεραν τελικά να αντισταθμίσουν την απώλεια θέσεων εργασίας, ενώ η διαδικασία δεν έπληξε μόνο τους βιομηχανικούς εργάτες, αλλά οδήγησε και στην κατάρρευση της μεσαίας τάξης, η οποία στη μεταπολεμική περίοδο είχε καταστεί ο πυλώνας της κοινωνικοοικονομικής και πολιτικής σταθερότητας.
Η προοπτική περαιτέρω μείωσης της απασχόλησης εκλαμβάνεται ως απειλή για τη δημιουργία μιας κρίσιμης μάζας περιθωριοποιημένων στρωμάτων του πληθυσμού, που εξαρτώνται από την κοινωνική στήριξη των αρχών, για περαιτέρω ατομικοποίηση της κοινωνίας και για την ενίσχυση των ολοκληρωτικών τάσεων στην πολιτική των αρχών ως απάντηση στην κατάσταση που διαμορφώνεται. Στην πραγματικότητα, αυτό εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο τόσο στην πολιτική των Δημοκρατικών όσο και των Ρεπουμπλικάνων. Ενώ κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Τζο Μπάιντεν η στρατηγική επικεντρώθηκε στην καταστροφή της ιστορικά διαμορφωμένης ταυτότητας και στη στήριξη των περιθωριακών στρωμάτων του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατων μεταναστών (κάτι που θύμιζε μπολσεβικισμό, αν και σε όσους «δεν ήταν τίποτα» δεν υποσχέθηκαν ότι «θα γίνουν τα πάντα» — απλώς τους πρότειναν να ψηφίσουν τους Δημοκρατικούς), ο κίνδυνος των κοινωνικών επιπτώσεων της τεχνητής νοημοσύνης συνδέεται εξ ολοκλήρου με την τρέχουσα κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ και τη σκληρή πολιτική της έναντι της παράνομης μετανάστευσης.
Ταυτόχρονα, ακριβώς τα τελευταία δύο χρόνια, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης —ο αγώνας για την οποία, εξάλλου, έχει μετατραπεί σε βασικό γεωπολιτικό παράγοντα— προκάλεσε συζήτηση σχετικά με τις κοινωνικές και άλλες συνέπειες της εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης. Εκτός από τους φόβους ότι η υπερνοημοσύνη, που ξεπερνά τις ανθρώπινες ικανότητες, θα οδηγήσει στην αποανθρωποποίηση της κοινωνίας, η οποία θα πάψει να είναι ανθρωποκεντρική, εμφανίστηκε η απειλή της εξόδου της από τον ανθρώπινο έλεγχο και της αυτοβελτίωσής της με καταστροφικές συνέπειες. Και αυτό ενώ ακόμη και οι ίδιοι οι προγραμματιστές δεν είναι σε θέση να εξηγήσουν πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοί της. Έχουν ήδη εμφανιστεί χαρακτηριστικά του, όπως η τάση για παραισθήσεις, την εξαπάτηση και την επίτευξη στόχων με κάθε κόστος, καθώς και η απουσία καθαρά ανθρώπινων ιδιοτήτων — όχι μόνο ηθικών, αλλά και θετικής δημιουργικότητας και κριτικής σκέψης, δηλαδή όσων μπορούν να αποδοθούν στην έννοια της μετριοφροσύνης. Υπάρχουν ήδη παραδείγματα όπου εταιρείες, λόγω των προαναφερθέντων λόγων, επαναπροσλαμβάνουν υπαλλήλους που είχαν απολύσει προηγουμένως και τους οποίους είχε αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη. Δηλαδή, η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη επιδείξει αρκετά καταστροφικές τάσεις.
Προς το παρόν παραμένει αντικείμενο φιλοσοφικής ανάλυσης το αν όλα αυτά αποτελούν την ενσάρκωση της «φαουστικής» κοσμοθεωρίας του δυτικού πολιτισμού και της κουλτούρας του σκληρού ορθολογισμού, στερημένης ηθικών φρένων, δεδομένου ότι στη βάση της εκπαίδευσης των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων βρισκόταν το μεγάλο σύνολο δεδομένων των ίδιων των Αμερικανών. Όπως, εξάλλου, και η απειλή για το υφιστάμενο σύστημα αναπαραγωγής του ανθρώπινου κεφαλαίου, συμπεριλαμβανομένων των ποιοτικών συστημάτων εκπαίδευσης και υγειονομικής περίθαλψης, τα οποία έχουν προφανώς υποβαθμιστεί στην Αμερική τα τελευταία 40 χρόνια. Ωστόσο, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στις ΗΠΑ συνδέεται με την προσπάθεια του Τραμπ να επιλύσει καθαρά εφαρμοσμένα οικονομικά προβλήματα της χώρας. Ήδη εδώ και τέσσερα χρόνια, οι εταιρείες πληροφορικής που ασχολούνται με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης κατέχουν μεγάλο μερίδιο της κεφαλαιοποίησης της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς, γεγονός που την αποτρέπει από μια διόρθωση που έχει ωριμάσει εδώ και καιρό και η οποία μπορεί να βυθίσει τη χώρα σε μια βαθιά οικονομική κρίση, συγκρίσιμη με τη Μεγάλη Ύφεση του περασμένου αιώνα. Επιπλέον, αν επιστρέψουμε στα αποτελέσματα των αμερικανικών εκλογών, το βάρος της ευθύνης για αυτή την κρίση θα πέσει στους Δημοκρατικούς, απαλλάσσοντας τον Τραμπ από την ανάγκη να ανακόψει το αναπόφευκτο.
Τα πρώτα σημάδια μιας τέτοιας φούσκας εμφανίστηκαν την παραμονή των ενδιάμεσων εκλογών, και οι μετοχές των εν λόγω εταιρειών σημείωσαν περαιτέρω πτώση μετά τα αποτελέσματά τους, καθώς η ανάπτυξη της ΤΝ συνδέεται με την κυβέρνηση Τραμπ. Είναι δύσκολο να πούμε τι θα συμβεί στη συνέχεια, αλλά είναι ήδη προφανείς ορισμένες αρνητικές πτυχές της επίδρασης αυτού του τομέα στην οικονομία και την εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον, όπως η απόλυτη εξάρτησή του από τη σταθερή παροχή ενέργειας. Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται με ραγδαίους ρυθμούς και η κατασκευή των απαραίτητων μονάδων παραγωγής δεν προλαβαίνει να συμβαδίσει με τη δημιουργία κέντρων επεξεργασίας δεδομένων (ΚΕΔ), για να μην αναφέρουμε την τεράστια κατανάλωση γλυκού νερού που απαιτείται για την ψύξη των διακομιστών τους (σχεδόν στο επίπεδο της πυρηνικής ενέργειας). Από εδώ προέρχεται η ιδέα του Έλον Μασκ να τα τοποθετήσει στο διάστημα, όπου επικρατεί χαμηλή θερμοκρασία, ενώ η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας θα εξασφαλίζεται από ηλιακούς συλλέκτες.
Σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από το πώς θα επιλυθούν τα μεγάλα ζητήματα της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, όπως «αξίζει τον κόπο αυτό για την ανθρωπότητα, όταν η βιοενέργεια του ανθρώπου είναι κατά τάξεις μεγέθους πιο αποδοτική από την παραδοσιακή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και πολύ λιγότερο δαπανηρή όσον αφορά τη χρήση φυσικών πόρων και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον», προς το παρόν στο προσκήνιο βρίσκονται οι καθαρά οικονομικές συνέπειές της. Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομολόγων, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει καταφέρει ακόμη να αναδειχθεί ως παράγοντας ουσιαστικής αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας. Οι σχετικές εταιρείες αναπτύσσονται χάρη σε μικτή χρηματοδότηση — μετοχικό κεφάλαιο συν δανειακά κεφάλαια — κάτι που διαφοροποιεί την κατάσταση από την κρίση των dot-com του 2000, όταν οι συμμετέχοντες σε εκείνο τον αγώνα ήταν ως επί το πλείστον υπερχρεωμένοι.
Ωστόσο, διακρίνεται μια παρόμοια τάση στη δυναμική σχηματισμού της φούσκας, ενώ η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης σπάει όλα τα προηγούμενα ρεκόρ όσον αφορά την ένταση κεφαλαίου. Ο χρόνος θα δείξει πόσο εκτεταμένη θα είναι η κατάρρευση, υπό συνθήκες απότομα αυξημένου χρέους παγκοσμίως (περίπου 350 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το παγκόσμιο ΑΕΠ ανέρχεται στο ένα τρίτο αυτού του ποσού). Τουλάχιστον, οι κυβερνήσεις δεν θα διαθέτουν τα μέσα, όπως συνέβη με την κρίση των ενυπόθηκων δανείων του 2008-2009 και στη συνέχεια με την πανδημία του κορονοϊού, για να σώσουν τις ίδιες τράπεζες που θεωρούνται «πολύ μεγάλες για να αφεθούν να καταρρεύσουν». Το επιτόκιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ είναι ήδη αρκετά υψηλό, ενώ ο πληθωρισμός υπερβαίνει σημαντικά τον επίσημα ανακοινωθέντα (η παραποίηση αυτών των στοιχείων ξεκίνησε ήδη κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Μπάιντεν).
Οι συντάκτες πρόσφατων άρθρων του έγκυρου αμερικανικού περιοδικού «Foreign Affairs» προβάλλουν τα ακόλουθα επιχειρήματα υπέρ μιας επικείμενης μεγάλης διόρθωσης στις χρηματιστηριακές αγορές. Πρώτον, η υπερχρέωση των αυτοκρατοριών (στην περίπτωση αυτή της παγκόσμιας ηγεμονίας των ΗΠΑ) υπήρξε πάντα ένα αξιόπιστο σημάδι της παρακμής τους. Ένας από τους δείκτες είναι το γεγονός ότι το ποσό των δαπανών για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους υπερβαίνει το μέγεθος του στρατιωτικού προϋπολογισμού (τα δύο έχουν ήδη εξισωθεί). Δεύτερον, υφίσταται το λεγόμενο «τρίλημμα», όταν είναι αδύνατο να αναλαμβάνει κανείς ταυτόχρονα τις δαπάνες για τη διατήρηση της αυτοκρατορίας, να εξασφαλίζει σε μόνιμη βάση την τεχνολογική υπεροχή του (υπάρχει πάντα ο πειρασμός να αποκομίζει κέρδη) και να φέρει το βάρος του κοινωνικού κράτους (60% των δαπανών του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού). Τρίτον, η ιστορία δείχνει ότι κάθε επόμενη χρηματοοικονομική φούσκα μετά τη Μεγάλη Ύφεση του 1929 είναι μεγαλύτερης κλίμακας από την προηγούμενη. Τέταρτον, ρόλο ενισχυτή θα διαδραματίσει ένας παράγοντας όπως η χρηματοοικονομικοποίηση της οικονομίας, συμπεριλαμβανομένου του γεγονότος ότι το μέσο νοικοκυριό στις ΗΠΑ διατηρεί το 30% των αποταμιεύσεών του σε μετοχές. Πέμπτον, ο πυρετός της τεχνητής νοημοσύνης έχει εξαπλωθεί σε σημαντικό μέρος του κόσμου, κυρίως στις βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες (με μόνη εξαίρεση ίσως την Ευρώπη): οι ξένες επενδύσεις σε σχετικές αμερικανικές εταιρείες τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουν δεκαπλασιαστεί (φτάνοντας τα 20 τρισεκατομμύρια δολάρια). Αυτό περιορίζει σημαντικά τους χρηματοοικονομικούς πόρους για όλους τους άλλους κλάδους.
Η ιστορία της κρίσης του 2000 δίνει λόγους να ελπίζουμε ότι η ζωή μπορεί ακόμα να βάλει τα πράγματα στη θέση τους με βάση την κοινή λογική: τότε οι υπερβολικές προσδοκίες κατέρρευσαν, αλλά άφησαν στον κόσμο το Διαδίκτυο, το οποίο εντάχθηκε πλήρως σε μια κουλτούρα καθοδηγούμενη από τις τεχνολογίες, αλλά τελικά ελεγχόμενη από τον άνθρωπο. Μπορούμε να ελπίζουμε ότι κάτι παρόμοιο θα συμβεί και με τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης στην παγκόσμια ανάπτυξη: οι ψευδαισθήσεις και οι απειλές θα απομακρυνθούν, δεν θα φτάσουμε σε αντιδράσεις τύπου λοουντισμού όπως κατά την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης, το κύμα θα υποχωρήσει και θα αφήσει στην ακτή κάτι χρήσιμο για την ανθρωπότητα, η οποία μέχρι τότε θα έχει ωριμάσει ώστε να μπορεί να το διαχειριστεί: έτσι ήταν πάντα με τις καινοτομίες και προς το παρόν κανείς δεν γνωρίζει πόσος χρόνος θα χρειαστεί για αυτό στη συγκεκριμένη περίπτωση. Αργά ή γρήγορα θα γίνει σαφές ότι κάθε τεχνολογία είναι δίκοπο μαχαίρι, καθώς σε καμία περίπτωση δεν εγγυάται απόλυτη υπεροχή και πάντα ενέχει αντίστοιχη ευπάθεια. Θα επηρεάσει επίσης ένας παράγοντας όπως η σχέση μεταξύ της απαίτησης για απόλυτη σταθερότητα στην ενεργειακή τροφοδοσία της τεχνητής νοημοσύνης και της ανάγκης για εξίσου απόλυτη πολιτική σταθερότητα, η οποία μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο μέσω μέσων ολοκληρωτικού ελέγχου, σε επίπεδο των αντιουτοπιών του Όργουελ και του Χάξλεϊ.
Comments