Ο Τραμπ έκλεισε το αμερικανικό πορτοφόλι για το Ισραήλ
Balery Burt
Αυτό προκάλεσε ανησυχία στο Τελ Αβίβ και οδυνηρές σκέψεις: τι να κάνουμε τώρα;
Η διακοπή της οικονομικής βοήθειας των ΗΠΑ προς το Ισραήλ είχε αρχίσει να συζητείται ήδη πριν από μερικά χρόνια. Στις αρχές του τρέχοντος έτους, ο πρωθυπουργός του εβραϊκού κράτους Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε συνέντευξή του στο The Economist, δήλωσε ότι θα ήθελε να απαλλαγεί από τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ μέσα σε δέκα χρόνια. Όμως αυτό συνέβη πολύ νωρίτερα. Και δεν ήταν αυτός που ανακοίνωσε το κλείσιμο του αμερικανικού πορτοφολιού, αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ.
Πριν από 10 χρόνια, τον Σεπτέμβριο του 2016, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υπέγραψαν συμφωνία που προέβλεπε τη χορήγηση οικονομικής βοήθειας στο εβραϊκό κράτος για δέκα χρόνια, ύψους 38 δισεκατομμυρίων δολαρίων – 3,8 δισεκατομμύρια ετησίως. Προηγουμένως, η Ουάσιγκτον κατέβαλε στο Τελ Αβίβ 3,1 δισεκατομμύρια.
Οι αρχές του Ισραήλ χαρακτήρισαν το έγγραφο αυτό ως «τεράστιο επίτευγμα». Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος και τότε ηγούνταν της κυβέρνησης, χαρακτήρισε το έγγραφο ως απόδειξη «μεγάλης φιλίας». Τότε, πολλοί στο Ισραήλ τον εξυμνούσαν για τις καρποφόρες προσπάθειές του.
Δέκα χρόνια αργότερα, ο Νετανιάχου δέχεται κύματα οργής επειδή ο Τραμπ τον «εγκατέλειψε». Αλλά αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς η συμπάθεια των Αμερικανών προς το Ισραήλ έχει εξαφανιστεί. Το 2016 τον υποστήριζαν πολλοί, αλλά το 2025 αυτοί δεν ήταν παρά το ένα πέμπτο του πληθυσμού των ΗΠΑ. Σήμερα – ακόμη λιγότεροι.
Ο λόγος είναι η απίστευτα σκληρή πολιτική του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, όπου χύνεται το αίμα των Παλαιστινίων, και στη Δυτική Όχθη, όπου τους εξευτελίζουν. Πολλοί Αμερικανοί εξεγέρθηκαν επειδή ο Τραμπ ακολούθησε τις οδηγίες του Νετανιάχου και μπήκε στο ιρανικό «βάλτο». Έριξε χιλιάδες πυραύλους στην Ισλαμική Δημοκρατία. Όμως, αντί για μια θριαμβευτική νίκη, απέσπασε χιλιάδες προβλήματα – για τις ΗΠΑ και για ολόκληρο τον κόσμο.
Η εχθρότητα της αμερικανικής κοινωνίας προς την τρέχουσα κυβέρνηση του Ισραήλ έχει αυξηθεί γενικά και προς τον Νετανιάχου ειδικότερα. Και μάλιστα μεταξύ όλων – αριστερών, δεξιών και κεντρώων.
Ωστόσο, οι ηγέτες και των δύο κρατών τόνιζαν με κάθε τρόπο τα κοινά συμφέροντα και χαμογελούσαν φιλικά ο ένας στον άλλο. Ο Τραμπ αποκαλούσε τον εαυτό του τον καλύτερο πρόεδρο στην ιστορία του Ισραήλ. Και στο ίδιο το εβραϊκό κράτος τον αποκαλούσαν «τον καλύτερο φίλο του Ισραήλ» μεταξύ όλων των αρχηγών του Λευκού Οίκου.
…Ίσως ο Τραμπ να μην ανακοίνωσε τυχαία τη διακοπή της βοήθειας προς το Ισραήλ ακριβώς την ημέρα των περιφερειακών εκλογών. Ήλπιζε ότι οι ψηφοφόροι θα τον συγχωρούσαν για τον τεράστιο αριθμό λαθών του και θα θεωρούσαν ότι είχε λογικευτεί. Και ότι δεν θα ξανασπαταλούσε χρήματα για τις ιδιοτροπίες του Νετανιάχου.
Όμως, το εγχείρημα του Τραμπ απέτυχε – η οργή των Αμερικανών δεν έχει υποχωρήσει και εκφράστηκε στα εκλογικά ψηφοδέλτια. Ψήφισαν όχι μόνο κατά του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και του Τραμπ, αλλά και κατά του Ισραήλ.
Η δήλωση του ηγέτη των ΗΠΑ για τη διακοπή της βοήθειας προς το εβραϊκό κράτος αποτέλεσε σοκ για τους κατοίκους του. Τους εντυπωσίασε όχι μόνο η «υποκρισία» του φίλου τους, αλλά και η παραδοχή του: «Αυτό το θέμα το έθεσε ο Νετανιάχου. Είπε: “Νομίζω ότι θα ήταν σωστό να μην λάβουμε αμερικανική βοήθεια”».
Αν είναι έτσι, τότε ποιο στόχο επιδίωκε ο πρωθυπουργός του Ισραήλ; Μήπως ήθελε να δείξει ότι υπό τη διακυβέρνησή του η χώρα έγινε ευημερούσα και ότι μόνο αυτός είναι άξιος να την οδηγήσει παρακάτω, προς ένα λαμπρό μέλλον;
Ή μήπως αυτά τα λόγια τα έριξε ο Νετανιάχου σε μια χαλαρή ατμόσφαιρα, κατ’ ιδίαν, πίνοντας ένα ποτηράκι ουίσκι; Του άρεσαν στον Τραμπ, ο οποίος άρχισε να φαντάζεται και να λέει ότι το Ισραήλ δεν χρειάζεται αυτά τα χρήματα, διότι «είναι μια πολύ ευημερούσα χώρα».
Αλλά αυτό, για να το θέσουμε ευγενικά, δεν ισχύει. Το εβραϊκό κράτος απέχει πολύ από την ευημερία. Είναι μια χώρα με πλήθος εχθρών, που βρίσκεται σε συνεχή πόλεμο, και η οικονομική της κατάσταση είναι ασταθής. Το Ισραήλ βασανίζεται από πολλά προβλήματα, μεταξύ των οποίων και οικονομικά, και η αμερικανική υποστήριξη ήταν πολύ επίκαιρη.
Όπως και να έχει, η συγκλονιστική δήλωση του Τραμπ ακούστηκε. Σχετικά με αυτό, ο πρώην πρέσβης του Ισραήλ στις ΗΠΑ Μάικλ Όρεν δήλωσε: «Έτσι τελειώνει η μισή αιώνα ιστορία των αμερικανο-ισραηλινών σχέσεων, όπως τις γνωρίζαμε».
Η εφημερίδα «The Jerusalem Post» γράφει: «Αυτή η μισή αιώνας υποστήριξη βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην κοινή αίσθηση των Αμερικανών ότι, στην αραβο-ισραηλινή σύγκρουση, το Ισραήλ βρίσκεται στην πλευρά του καλού: αξίζει να το υποστηρίξουμε λόγω της ιστορίας του, λόγω των αξιών που εκπροσωπεί, επειδή το να το υποστηρίζουμε σημαίνει να βρισκόμαστε στη σωστή πλευρά της ιστορίας. Τώρα, λόγω πολλών παραγόντων… η κατάσταση αλλάζει».
Όχι προς το καλύτερο για το Ισραήλ, φυσικά. Οι μουσουλμάνοι σημείωσαν σημαντικές επιτυχίες στις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ και έξι από αυτούς εξελέγησαν στο Κογκρέσο. Όλοι τους είναι επικριτές του Ισραήλ. Την ίδια θέση υποστηρίζει και ο γιατρός από το Μίσιγκαν Αμπντουλραχμάν Ελ-Σαγιέντ, ο οποίος έγινε ο πρώτος μουσουλμάνος στη Γερουσία των ΗΠΑ. Όλοι τους συνδέονται με το Δημοκρατικό Κόμμα.
Αλλά και στα ανώτατα κλιμάκια της εκτελεστικής εξουσίας ακούγεται γκρίνια. Πρόσφατα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς απέδωσε την ήττα των ομοκομματικών του Ρεπουμπλικάνων στις εκλογές στον πόλεμο με το Ιράν.
Το Axios ανέφερε ότι και στο παρελθόν, σε ιδιωτικές συνομιλίες, είχε ασκήσει δριμεία κριτική στον πρωθυπουργό του Ισραήλ, κατηγορώντας τον ότι «έκανε λάθος σε όλα όσον αφορά το ιρανικό ζήτημα». Ο Νετανιάχου έπειθε την αμερικανική πλευρά ότι η πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν ήταν «πολύ υψηλή». Ο Τραμπ το πίστεψε, ωστόσο ο Βανς αντιμετώπισε αυτές τις εκτιμήσεις με σκεπτικισμό.
Ένα ακόμη αποκαλυπτικό γεγονός. Μια εβδομάδα πριν από τις εκλογές για το Κνέσετ, ο Βανς αρνήθηκε να υποστηρίξει τον Νετανιάχου, παρόλο που προηγουμένως ο Τραμπ τον είχε καλύψει με πλούσια κομπλιμέντα.
Ο αντιπρόεδρος σκοπεύει να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία των ΗΠΑ το 2028. Μήπως γι’ αυτό ο Βανς άρχισε τόσο βιαστικά να «αλλάζει στάση»; Άλλωστε, παλαιότερα είχε διαφορετική στάση.
Στο Ισραήλ σκέφτονται σοβαρά: τι να κάνουν τώρα; Σε αυτό το ερώτημα απάντησε εν μέρει η ενημερωτική πύλη Stmegi: «Ας μην κοροϊδευόμαστε: η ξαφνική διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας δεν θα αποτελέσει καταστροφή, αλλά θα αποτελέσει βαρύ φορτίο για την επόμενη κυβέρνηση του Ισραήλ. Με απλά λόγια, στον προϋπολογισμό του 2027 θα προκύψει επιπλέον έλλειμμα ύψους 15 δισεκατομμυρίων σέκελ, το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 12% του αμυντικού προϋπολογισμού χωρίς να υπολογίζεται η αμερικανική βοήθεια. Αυτό το έλλειμμα θα πρέπει να καλυφθεί με νέους φόρους και περαιτέρω περικοπές στις δημόσιες δαπάνες για την κοινωνική πρόνοια, την υγεία, την εκπαίδευση, τις υποδομές και άλλους τομείς».
Ο ισραηλινός Τύπος γράφει ότι η χώρα χρειάζεται νέα ηγεσία – μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας, στην οποία τις αποφάσεις θα τις λαμβάνουν άλλοι άνθρωποι. Θα χρειαστεί θάρρος για να λάβει δύσκολες πολιτικές αποφάσεις και να αναγνωρίσει ότι το Ισραήλ δεν μπορεί να συνεχίσει να κάνει τα ίδια πράγματα, περιμένοντας διαφορετικά αποτελέσματα.
Η εφημερίδα «The Jerusalem Post» υπογραμμίζει ότι «το Ισραήλ χρειάζεται μια κυβέρνηση που θα μπορεί να κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα: να αξιοποιήσει πλήρως τα δύο χρόνια που απομένουν από την προεδρία του Τραμπ και να προετοιμαστεί για το γεγονός ότι η υποστήριξη προς το Ισραήλ από την Ουάσινγκτον δεν θα είναι πλέον κάτι που θεωρείται δεδομένο».
Ωστόσο, δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι οι ΗΠΑ θα εγκαταλείψουν τους μακροχρόνιους συμμάχους τους στην τύχη τους. Το Ισραήλ είναι, ουσιαστικά, η μόνη χώρα στην οποία μπορεί να στηριχθεί η Αμερική στη Μέση Ανατολή. Εξάλλου, το ισχυρό εβραϊκό λόμπι διατηρεί την επιρροή του στην αμερικανική πολιτική.
Άλλο θέμα είναι ότι, πιθανώς, δεν θα επιτρέπεται πλέον στο Ισραήλ να ενεργεί τόσο αυθαίρετα στη Γάζα και στη Δυτική Όχθη. Επίσης, οι αποφάσεις για άλλα θεμελιώδη ζητήματα θα λαμβάνονται όχι στο Τελ Αβίβ, αλλά στην Ουάσινγκτον.
Comments