top of page

Το οικονομικό Τσερνομπίλ έπληξε σφοδρά την Τουρκία και την ηγεσία της

ILIAS GAROUFALAKIS
11 hours ago
6 min read

Γιούρι ΜΑΒΑΣΕΦ

Ο Ρετζέπ Ερντογάν εν όψει της επιλογής του πιο αποτελεσματικού τρόπου διατήρησης της υπάρχουσας εξουσίας

τηλεγράφημα

VKontakte

Συμμαθητές

Σύνδεσμος

Πριν από λίγο καιρό, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα στην οικονομία, την εκπαίδευση, την τεχνολογία και άλλους τομείς, ωστόσο κάλεσε τους νέους να μην χάνουν την ελπίδα τους, σύμφωνα με το πρακτορείο Anadolu. Με αυτόν τον τρόπο αναγνώρισε τα βασικά προβλήματα που απασχολούν την πλειοψηφία των πολιτών της Τουρκικής Δημοκρατίας τουλάχιστον τα τελευταία δέκα χρόνια.

«Στην οικονομία, την τεχνολογία, τη δημοκρατία, την ασφάλεια, την εκπαίδευση και σε πολλούς άλλους τομείς έχουμε ακόμη δρόμο να διανύσουμε, αλλά κανένα από αυτά τα προβλήματα δεν είναι τόσο μεγάλο ώστε να μας στερήσει την ελπίδα», δήλωσε ο Ερντογάν σε συνάντηση με φοιτητές που διοργάνωσε η νεολαία του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης στην Άγκυρα.

Εν τω μεταξύ, η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας αναθεώρησε προς τα πάνω την πρόβλεψη για τον πληθωρισμό για το τρέχον έτος από 28% σε 29,5% και αμέσως από 15% σε 21% για το επόμενο έτος, όπως είχε ανακοινώσει νωρίτερα ο επικεφαλής της ρυθμιστικής αρχής, Φατίχ Καραχάν. Πρόσφατα, ο ίδιος ανακοίνωσε επίσης την αναθεώρηση προς τα πάνω της πρόβλεψης για τον πληθωρισμό το 2026 από 26% σε 28% και στο 15% για το 2027. Ωστόσο, μεσοπρόθεσμα, η ρυθμιστική αρχή εξακολουθεί να προσδοκά τη σταθεροποίησή του στο επιδιωκόμενο επίπεδο του 5%.

 

Είναι επίσης γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της για την τουρκική οικονομία. Συγκεκριμένα, στην φθινοπωρινή έκθεσή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε τις προβλέψεις για την αύξηση του ΑΕΠ της Τουρκίας για το 2026 από 3% σε 2,8%, και για το 2027 από 4% σε 3,5%. Παράλληλα, η πρόβλεψη για τον πληθωρισμό αναθεωρήθηκε προς τα πάνω από 28,3% σε 31,2% για το τρέχον έτος και από 20,1% σε 26% για το επόμενο, λόγω των υψηλών τιμών των ενεργειακών πόρων και της αυστηρής πολιτικής της ρυθμιστικής αρχής.

 

Και εδώ το πλαίσιο παίζει σημαντικό ρόλο. Το σκάνδαλο που συγκλονίζει την Τουρκία σχετίζεται με κατηγορίες για χρήση επενδυτικών κεφαλαίων με σκοπό τη χειραγώγηση της αγοράς: οι τιμές ορισμένων μετοχών ανεβαίναν τεχνητά, υπερβαίνοντας σημαντικά την πραγματική τους αξία, γεγονός που επέτρεπε την αποκόμιση αστρονομικών κερδών.

Μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενης δημόσιας αγανάκτησης, η τουρκική κυβέρνηση επέτρεψε σε ορισμένους υψηλόβαθμους αξιωματούχους να παραιτηθούν, προκειμένου να μετριάσει τις επιπτώσεις του διαρκώς διευρυνόμενου σκανδάλου. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά δεν κατάφεραν μέχρι στιγμής να καθησυχάσουν τους πολίτες – σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, η δυσαρέσκεια εξαπλώνεται ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων που υποστηρίζουν το κυβερνών κόμμα. Την Τετάρτη υπέβαλε την παραίτησή του ο Σαχάπ Καβτζιόγλου, επικεφαλής της Υπηρεσίας Τραπεζικής Ρύθμισης και Εποπτείας της Τουρκίας.

 

Οι βουλευτές της αντιπολίτευσης επέμεναν να διεξαχθεί έρευνα τόσο για τον ίδιο όσο και για την υπηρεσία που διευθύνει, καθώς είχαν εκδώσει άδειες ίδρυσης τραπεζών σε χρηματοοικονομικούς ομίλους που εμπλέκονταν στο σκάνδαλο αυτό. Ένα πράγμα είναι σαφές: η αποχώρησή του αποτελεί την τελευταία σε μια σειρά παραιτήσεων υψηλόβαθμων αξιωματούχων του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι τουρκικές ρυθμιστικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα αντιμετώπισαν κατηγορίες ότι δεν κατάφεραν να αποτρέψουν το σκάνδαλο που ξέσπασε τον Σεπτέμβριο και αφορούσε ποσά που ξεπερνούν τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια.

 

Νωρίτερα, στις 19 Οκτωβρίου, παραιτήθηκε ο Μαχμούντ Σιούτζου, επικεφαλής της Επιτροπής Κεφαλαιαγορών της Τουρκίας (SPK). Στις 20 Οκτωβρίου, απομακρύνθηκε από το αξίωμά του και ο προκάτοχός του, Ιμπραήμ Ομέρ Γενιούλ, ο οποίος ηγούνταν της Αρχής Λογιστικής και Ελέγχου. Μέχρι στιγμής, στο πλαίσιο της έρευνας, έχουν συλληφθεί πάνω από 120 άτομα, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον οκτώ εν ενεργεία και πρώην υπάλληλοι των χρηματοπιστωτικών εποπτικών αρχών.

Κατά τη διάρκεια των περισσότερων από δύο δεκαετιών που βρίσκεται στην εξουσία, η κυβέρνηση έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με μεγάλα σκάνδαλα, ωστόσο μέχρι τώρα σπάνια είχε απομακρύνει ταυτόχρονα τόσο μεγάλο αριθμό αξιωματούχων που η ίδια είχε διορίσει.

 

Ωστόσο, παρά τις παραιτήσεις, τις απολύσεις και τις μαζικές συλλήψεις, η κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να θέσει τέλος στις επικρίσεις. Ο Μπερκ Έσεν, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Σαμπάντζι της Κωνσταντινούπολης, χαρακτήρισε αυτή την κρίση ως «οικονομικό Τσερνομπίλ» για την Τουρκία: «Αντιμετωπίζουμε μια βαθιά κρίση που επηρεάζει τα πάντα: από το χρηματιστήριο και τα επενδυτικά κεφάλαια έως τον πραγματικό τομέα της οικονομίας, καθώς και τον κρατικό μηχανισμό και τον πολιτικό χώρο».

Υπενθυμίζουμε ότι στο επίκεντρο του σκανδάλου βρίσκονται οι κατηγορίες ότι τα επενδυτικά κεφάλαια χρησιμοποιήθηκαν για τη χειραγώγηση της αγοράς: οι τιμές ορισμένων μετοχών ανεβαίναν τεχνητά, υπερβαίνοντας σημαντικά την πραγματική τους αξία, γεγονός που επέτρεπε την αποκόμιση αστρονομικών κερδών.

Η κρίση ξέσπασε στις 16 Σεπτεμβρίου, όταν τα αμοιβαία κεφάλαια δεν μπόρεσαν να ικανοποιήσουν τα αιτήματα των επενδυτών για ανάληψη κεφαλαίων. Οι τουρκικές αρχές διέταξαν τη διάλυση 131 αμοιβαίων κεφαλαίων, τα οποία τελούσαν υπό τη διαχείριση επτά εταιρειών διαχείρισης επενδυτικών χαρτοφυλακίων, προκειμένου να καταβληθούν αποζημιώσεις σε περίπου 455.000 επενδυτές που υπέστησαν ζημίες ως αποτέλεσμα αυτής της κρίσης.

Όμως το πιο δυσάρεστο για την Άγκυρα σε αυτό το θέμα – χωρίς καμία αμφιβολία – είναι το πολιτικό πλαίσιο. Σύμφωνα με εκτίμηση του Bloomberg, το σκάνδαλο με τα επενδυτικά κεφάλαια εξελίχθηκε σε σοβαρό πρόβλημα για τον κάτοχο του προεδρικού μεγάρου στην Άγκυρα, καθώς τα ίχνη της έρευνας για τις χειραγωγήσεις στην αγορά οδήγησαν σε άτομα που συνδέονται με το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (Ak Parti). Αυτό έθεσε αμέσως το δυσάρεστο ερώτημα: πού κοίταζαν οι κρατικές ρυθμιστικές αρχές;

Είναι πολύ πιθανό το ίδιο το σκάνδαλο, καθώς και η πρόσφατη ομολογία του Ερντογάν ενώπιον των νέων, να αποτελέσουν τον πρόλογο για πολιτικές αλλαγές μεγαλύτερης κλίμακας στη δημοκρατία. Συγκεκριμένα (και πρωτίστως), μπορεί να πρόκειται για την παραίτηση του υπουργικού συμβουλίου και την επακόλουθη προκήρυξη πρόωρων γενικών εκλογών. Η διεξαγωγή των εκλογών αυτών έχει προγραμματιστεί για τον Απρίλιο του 2028. Ωστόσο, η εξέλιξη της κατάστασης και η δυναμική της πολιτικής διαδικασίας, την οποία ο ίδιος ο Ερντογάν έχει θέσει σε κίνηση, δεν αφήνουν σχεδόν κανένα περιθώριο υποχώρησης ή ελιγμών ούτε στον ίδιο ούτε στην κυβερνών «Λαϊκή Συμμαχία».

Είναι πολύ πιθανό οι αρχές να αναγκαστούν τελικά να προχωρήσουν σε ένα πιο ριζοσπαστικό βήμα, αντικαθιστώντας τον Ερντογάν με κάποιον άλλο υποψήφιο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι ειδικοί ανέφεραν, όχι χωρίς λόγο, τον νυν υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ο οποίος είναι μυημένος στις πολλές περιπλοκές της τουρκικής πολιτικής των δύο τελευταίων δεκαετιών υπό τον Ερντογάν και, ενδεχομένως, ικανός να αποτελέσει μια σχετικά συμβιβαστική φιγούρα. Ταυτόχρονα, ο Φιντάν, φυσικά, δεν είναι μια εντελώς δημόσια προσωπικότητα, δεν διαθέτει επαρκή εμπειρία στη δημόσια πολιτική, ενώ η στάση απέναντί του στο στενό περιβάλλον του Ερντογάν μπορεί, για να το θέσουμε ευγενικά, να είναι ανάμεικτη.

Μια άλλη καυτή είδηση αυτής της εβδομάδας είναι ότι η Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης κάλεσε σε ανάκριση τον γιο του αντιπροέδρου του Ak Parti, Χαϊάτι Γιαζίτζι, στο πλαίσιο της υπόθεσης για απάτες με επενδυτικά κεφάλαια. Νωρίτερα, ο ίδιος ο Γιαζίδζι ο πρεσβύτερος είχε δηλώσει με θόρυβο ότι, όπως έλεγε, «δεν έχει γεννηθεί ακόμα στον κόσμο άνθρωπος που θα μπορούσε να συλλάβει τον γιο μου».

Για να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να σημειωθεί ότι το χτύπημα εναντίον των «απρόσβλητων» αποτελεί μια ισχυρή κίνηση εκ μέρους του Ακσαράι, ο οποίος επιδεικνύει τη σταλινική στάση «δεν υπάρχουν απρόσβλητοι εδώ». Ωστόσο, αυτή η κίνηση θα ήταν διπλά και τριπλά πιο ισχυρή, αν τα νήματα των ερευνών για διαφθορά δεν έφταναν σε πολύ υψηλά κλιμάκια. Δεν είναι ότι ο Ερντογάν βρίσκεται προσωπικά πίσω από αυτή τη διαφθορά. Με μεγάλη πιθανότητα αυτό δεν ισχύει, καθώς ο πρόεδρος βρίσκεται ούτως ή άλλως υπεράνω της διαμάχης, δεν στερείται τίποτα, βρίσκεται σχετικά εξίσου απομακρυσμένος από τα αντίπαλα στρατόπεδα και σίγουρα δεν έχει κανένα συμφέρον από τη διαφθορά. Αν μη τι άλλο, επειδή η διαφθορά διαβρώσει ακριβώς το δικό του, το «σύστημα του Ερντογάν», για την οικοδόμηση του οποίου αφιέρωσε πολύ χρόνο, προσπάθειες και το αδιαμφισβήτητο ταλέντο του ως πολιτικού και κρατικού ηγέτη. Παράλληλα, ο αρχηγός του κράτους φέρει την πλήρη ευθύνη για τα γεγονότα ακριβώς ως κύριος αρχιτέκτονας του συστήματος, ο οποίος ηγούνταν του κόμματος κατά την περίοδο που, σύμφωνα με το προηγούμενο σύνταγμα, δεν είχε το δικαίωμα να το πράξει (από το 2014 έως το 2018).

 

Ούτε οι ίδιοι ούτε οι Τούρκοι πολίτες μπορούν να αποφύγουν ή να κρυφτούν από την επίγνωση αυτής της ευθύνης. Οι επιλογές για το πώς να προχωρήσουν δεν είναι και τόσες πολλές, και σε γενικές γραμμές αναφέρονται παραπάνω. Φυσικά, υπάρχει και μια τελευταία επιλογή: η διαρκής διατήρηση ενός κλίματος αντιπαράθεσης με το Ισραήλ, η οποία θα υποστηριχθεί από ένα τμήμα του ανατολικού λαού. Ωστόσο, το κόστος σε περίπτωση υλοποίησης ενός τέτοιου σεναρίου, ειδικά αν τελικά ξεφύγει από τον έλεγχο των πολιτικών στρατηγών, μπορεί να αποδειχθεί τουλάχιστον όχι μικρότερο από τα εφήμερα οφέλη.

 
 
 

Comments


bottom of page