«Αυτό θα τερματίσει τον πόλεμο». Τι ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι στην Τουρκία
Η Πύλη των Λεώντων στην Χαττούσα - RIA Novosti, 1920, 04.10.2026
CC BY-SA 3.0 / Bernard Gagnon / Πύλη των Λιονταριών, Χαττούσα, Τουρκία
Διαβάστε το ria.ru στο ZenMAX Telegram
Σελέστιν: Η μοναδικότητα της ειρηνευτικής συνθήκης του Καντές — ο ισότιμος χαρακτήρας της
ΜΟΣΧΑ, 4 Οκτ. — RIA Novosti, Ζαχάρ Αντρέεφ. «Να μην βγάζουν γλώσσες και μάτια, να μην κόβουν πόδια και αυτιά, να μην καταστρέφουν σπίτια» — στην Τουρκία ανακοίνωσαν την αποκρυπτογράφηση μιας κλινογραφικής πινακίδας με απόσπασμα μιας από τις αρχαιότερες ειρηνευτικές συμφωνίες — μεταξύ Αιγυπτίων και Χετταίων. Για το πώς ήξεραν να συνεννοούνται οι μεγάλες δυνάμεις του παρελθόντος — στο ρεπορτάζ της ΡΙΑ Νόβοστι.
Αιώνια ειρήνη
Η πινακίδα βρέθηκε στην τοποθεσία της χετταϊκής πρωτεύουσας Χαττούσα, κοντά στο σύγχρονο τουρκικό χωριό Μπογκαζκάλ, στην επαρχία Τσόρουμ. Υποθέτεται ότι στον χώρο των ανασκαφών βρισκόταν το βασιλικό παλάτι.
Το κείμενο σε κλινογραφία ταυτοποιήθηκε ως τμήμα ενός από τα αντίγραφα της αιγυπτιακο-χεττικής ειρηνευτικής συνθήκης. Είναι επίσης γνωστή ως «αιώνια» ή «ασημένια».
Μερικές φορές η συμφωνία ονομάζεται «Συμφωνία του Καντές» — προς τιμήν της πιο γνωστής μάχης μεταξύ των αρχαίων Αιγυπτίων και των Χετταίων για την πόλη Καντές της Λεβαντίνης. Ωστόσο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, μεσολάβησαν 16 χρόνια από τη μάχη μέχρι τη σύναψη της συνθήκης, ενώ η τοπωνυμία δεν αναφέρεται στο έγγραφο.
CC BY-SA 2.0 / China Crisis /
Ανασκαφές του μεγάλου ναού στο Χαττούς
Το κείμενο της ειρηνευτικής συμφωνίας σώζεται σε δύο εκδοχές: η αιγυπτιακή ήταν χαραγμένη με ιερογλυφικά στους τοίχους των ναών, ενώ η ακκαδική — σε πήλινες πινακίδες, θραύσματα των οποίων βρέθηκαν για πρώτη φορά στο Χαττούς κατά τις ανασκαφές των ετών 1906-1912. Τα ευρήματα φυλάσσονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης, στο Μουσείο των Ανατολικών Πολιτισμών, στο Μουσείο της Μέσης Ανατολής του Βερολίνου, καθώς και στην Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης.
Στον Τύπο το έγγραφο συχνά αναφέρεται ως η αρχαιότερη γνωστή ειρηνευτική συνθήκη, αλλά, όπως διευκρινίζουν οι ιστορικοί, αυτό δεν είναι απολύτως αληθές.
«Αγαπητέ αδελφέ»
Οι περίπλοκες σχέσεις μεταξύ των Χετταίων και των αρχαίων Αιγυπτίων εξελίχθηκαν κατά τη διάρκεια αρκετών αιώνων. Στις γραπτές πηγές υπάρχουν πληροφορίες τόσο για στρατιωτικές συγκρούσεις και επιδρομές, όσο και για διπλωματικές αποστολές. Στις αιγυπτιακές καταγραφές αναφέρονται τα «δώρα» των Χετταίων που έφταναν στην αυλή του Φαραώ. Οι εικόνες που έχουν διασωθεί απεικονίζουν Χετταίους πρεσβευτές με προσφορές προς τον ηγεμόνα του βασιλείου του Νείλου.
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αμενχοτέπ Β', οι Χετταίοι πρεσβευτές απευθύνονταν ήδη με αιτήματα για ειρήνη. Είναι γνωστά αποσπάσματα συμφωνίας μεταξύ των δύο χωρών — της λεγόμενης συνθήκης της Κουρουστάμα. Δεν είναι δυνατόν να χρονολογηθεί με βεβαιότητα το έγγραφο, αλλά είναι γνωστό ότι είναι παλαιότερο από τη Συνθήκη του Καντές.
Το κείμενο της «αιώνιας ειρήνης» έχει διασωθεί σχεδόν στο σύνολό του. Υπογράφηκε από τους βασιλείς Ραμσή Β΄ και Χαττουσίλι Γ΄.
CC BY 3.0 / Ingeborg Simon /
Η παλαιότερη από τις ανακαλυφθείσες απεικονίσεις του δικέφαλου αετού. Οι χεττικές «Πύλες της Σφίγγας», Αλάτζα-Χιούκ, 14ος αιώνας π.Χ.
Οι ερευνητές επισημαίνουν: η συνθήκη όχι μόνο έθετε τέλος στον πόλεμο, αλλά και καθιέρωνε ειδικές πολιτικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Οι βασιλείς ορκίζονται αιώνια ειρήνη και αποκαλούν ο ένας τον άλλον αδελφούς.
«Αυτός είναι αδελφός μου, και ζει μαζί μου σε ειρήνη· και εγώ είμαι αδελφός του, και ζώ μαζί του σε ειρήνη για πάντα» — αναφέρει το έκτο άρθρο της συμφωνίας.
Το έγγραφο επιβάλλει αμοιβαίες υποχρεώσεις. Οι βασιλείς υπόσχονται να αλληλοβοηθούνται με στρατιωτική δύναμη, όχι μόνο σε περίπτωση επίθεσης εξωτερικού εχθρού, αλλά και κατά τη διάρκεια εξέγερσης του ίδιου του πληθυσμού τους.
Αρκετές διατάξεις της συνθήκης αφορούν τη μοίρα όσων κατέφυγαν από το ένα βασίλειο στο άλλο. Στη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία, αυτοί ονομάζονται μερικές φορές «πολιτικοί πρόσφυγες». Η συμφωνία υποχρεώνει τον Ραμσή Β΄ να παραδίδει τους Χετταίους «πολιτικούς μετανάστες» στον Χαττουσίλι Γ΄ — και το αντίστροφο. Ειδικά ορίζεται αμνηστία για αυτούς τους ανθρώπους: «Όσον αφορά το έγκλημά τους, δεν πρέπει να τους καταλογιστεί· δεν πρέπει να τους βγάλουν τη γλώσσα και τα μάτια· δεν πρέπει να τους κόψουν τα αυτιά και τα πόδια· τα σπίτια τους, μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους, δεν υπόκεινται σε καταστροφή».
Σε μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα πινακίδα — ακριβώς ένα απόσπασμα κειμένου σχετικά με τους πρόσφυγες.
Σε ισότιμη βάση
Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας συνέδεσε την ανακοίνωση για την αποκρυπτογράφηση της πινακίδας με την Παγκόσμια Ημέρα Ειρήνης. Παράλληλα, το υπουργείο κάλεσε σε παύση των εχθροπραξιών στη Λωρίδα της Γάζας.
«Αυτή η κληρονομιά, που μας έχει παραδοθεί πριν από χιλιάδες χρόνια, μας υπενθυμίζει την ευθύνη μας για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και της αξιοπρέπειας», — αναφέρεται στο δελτίο τύπου.
Όπως διευκρινίζει σε σχόλιό του προς το RIA Novosti ο ερευνητής του τμήματος ιστορίας και πολιτισμού της Αρχαίας Ανατολής του Ινστιτούτου Ανατολικών Σπουδών της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών Βλαντιμίρ Σελεστίν, το τμήμα της επιγραφής είχε βρεθεί ήδη το 2024.
© Φωτογραφία: Public Domain
Αγάλματα του Φαραώ Ραμσή Β'
«Έκτοτε, το τμήμα αυτό έχει δημοσιευτεί με τη μορφή φωτογραφίας, αυτογραφίας (σχέδιο) και μεταγραφής (αναπαράσταση κειμένου σε κλινόγραμμα με λατινικούς χαρακτήρες) το 2025, αλλά η πλήρης έκδοσή του σε επιστημονικό άρθρο αναμένεται ακόμη», — σημειώνει ο επιστήμονας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μέχρι τώρα τα σημεία της συνθήκης που ρυθμίζουν τη στάση απέναντι στους φυγάδες ήταν καλύτερα γνωστά από αντίγραφα στην αιγυπτιακή γλώσσα. Το νέο απόσπασμα αναφέρεται στο αντίγραφο που εκτίθεται σήμερα στο μουσείο του αεροδρομίου της Κωνσταντινούπολης, και όχι σε εκείνο, μέρος του οποίου μπορεί να δει κανείς στην Ερμιτάζ, λέει ο ειδικός.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η δομή του εγγράφου είναι σε μεγάλο βαθμό τυπική για τις διεθνείς συμφωνίες των Χετταίων, οι οποίες εξελίχθηκαν κατά τη διάρκεια των προηγούμενων αιώνων, και ως εκ τούτου δεν μπορεί να θεωρηθεί «η πρώτη ειρηνευτική συνθήκη». Ωστόσο, είναι μοναδική με τον δικό της τρόπο.
«Η ιδιαιτερότητά του έγκειται στον πλήρως ισότιμο χαρακτήρα και στο μεγαλοβασιλικό καθεστώς και των δύο συμβαλλομένων. Όλες οι άλλες γνωστές διεθνείς συμφωνίες των Χετταίων είτε ήταν άνισες, είτε, αν και είχαν τυπικά ισότιμο χαρακτήρα, στην πραγματικότητα κατοχύρωναν χαμηλότερο καθεστώς των άλλων κρατών σε σχέση με το χετταϊκό», εξηγεί ο Σελέστιν.
Όπως και να έχει, το αρχαίο έγγραφο μας υπενθυμίζει: ακόμη και μετά από μακροχρόνιες και αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ χθεσινών αντιπάλων, είναι δυνατή όχι μόνο η σταθερή ειρήνη, αλλά και οι συμμαχικές σχέσεις.
Comments