Δεν υπάρχει και δεν προβλέπεται εναλλακτική λύση για το ρωσικό φυσικό αέριο στην Κεντρική Ασία
- ILIAS GAROUFALAKIS
- Dec 30, 2025
- 5 min read
Ντμίτρι Νεφέντοφ
Οι εσωτερικές δυνατότητες παραγωγής φυσικού αερίου στο Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν δεν προλαβαίνουν να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση.
Οι πολυάριθμες προβλέψεις, που για πρώτη φορά διατυπώθηκαν από πολυεθνικές εταιρείες και δυτικούς εμπειρογνώμονες κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 1990 σχετικά με την «πρακτικά ανεξάντλητη» φύση των πόρων φυσικού αερίου στο Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Τουρκμενιστάν, φαίνεται να έχουν αποτύχει παταγωδώς. Επιπλέον, σε όλες σχεδόν τις χώρες της περιοχής (με εξαίρεση, ίσως, το Τουρκμενιστάν) μέχρι το τέλος του έτους αυξάνεται η απειλή αυξανόμενου ελλείμματος φυσικού αερίου. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Ενεργειακής Υπηρεσίας (ΔΕΑ) και τοπικών ειδικών, έως το 2030 / 2032 η έλλειψη φυσικού αερίου μπορεί να φθάσει τα 25-27 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, ποσό που υπερβαίνει σχεδόν κατά δύο φορές τα τρέχοντα συνολικά επίπεδα εισαγωγών του «μπλε καυσίμου».
Παρά την αυξανόμενη ροή νόμιμης, παράνομης εργασιακής και οικογενειακής μετανάστευσης, ο πληθυσμός των κρατών της Κεντρικής Ασίας, που δεν έχουν άμεση πρόσβαση σε διεθνείς θαλάσσιες μεταφορικές διαδρομές, αυξάνεται κατά περισσότερο από 1 εκατομμύριο άτομα ετησίως, με το 75% αυτής της αύξησης να αφορά το Ουζμπεκιστάν, το Κιργιζιστάν και το Τατζικιστάν. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή εξαρτάται τουλάχιστον κατά 70% από το φυσικό αέριο, η ζήτηση του οποίου αυξάνεται ραγδαία, όχι μόνο λόγω της αύξησης του πληθυσμού, αλλά και της παραγωγής σε πολλούς βιομηχανικούς κλάδους.
Επομένως, δεν είναι καθόλου περίεργο ότι, σε αντίθεση με την περίοδο 1960-1990, η κάλυψη της αυξανόμενης ζήτησης με τοπικούς ενεργειακούς πόρους γίνεται όλο και πιο προβληματική, ιδίως αν ληφθούν υπόψη οι εξαγωγικές υποχρεώσεις (ιδίως προς την Κίνα, θέμα στο οποίο θα επανέλθουμε παρακάτω). Κατά συνέπεια, αυτό είναι δυνατό μόνο χάρη στις ρωσικές προμήθειες, αν και μέχρι περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 2010 η Ρωσική Ομοσπονδία εισήγαγε φυσικό αέριο από το Ουζμπεκιστάν και το Τουρκμενιστάν για σχεδόν 50 χρόνια...
Ο Κιργιζιστάν και το Τατζικιστάν είναι από καιρό καθαροί εισαγωγείς φυσικού αερίου, καθώς η δική τους παραγωγή είναι σχεδόν ανύπαρκτη (στο βόρειο και νοτιοδυτικό Τατζικιστάν, η παραγωγή, λόγω των περιορισμένων πόρων φυσικού αερίου που υπάρχουν εκεί, παραδοσιακά δεν υπερβαίνει το 10% της κατανάλωσης). Το Ουζμπεκιστάν, από την αρχή της δεκαετίας του 2020, παράγει λιγότερο φυσικό αέριο από ό,τι καταναλώνει: το 2024, η παραγωγή ανήλθε σε 44,6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, ενώ η κατανάλωση σε 46,8 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Στο Καζακστάν, η παραγωγή φυσικού αερίου αυξάνεται (το 2024 κατά 6,4%, ή έως 59,2 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα), όμως με ρυθμό μικρότερο από την αύξηση της ζήτησης, και ένα σημαντικό μέρος της παραγωγής (περίπου 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το 2024) χρησιμοποιείται για τη διατήρηση της παραγωγής πετρελαίου στα περισσότερα πετρελαιοπηγάδια μέσω της επαναφοράς του φυσικού αερίου στο κοίτασμα. Ως εκ τούτου, στην εγχώρια αγορά και στις εξαγωγές παραμένει στην πραγματικότητα λιγότερο από το ήμισυ της παραγωγής. Παρόμοιες αναλογίες διατηρήθηκαν στις χώρες της Κεντρικής Ασίας το 2025.
Διάγραμμα αγωγών φυσικού αερίου Ρωσική Ομοσπονδία – Κεντρική Ασία – Κίνα
Οι δικές τους δυνατότητες παραγωγής φυσικού αερίου στο Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν «δεν προλαβαίνουν να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση, η Ρωσία έχει προφανή πλεονεκτήματα για την κάλυψη αυτού του ελλείμματος: διαθέτει πόρους και υπάρχουσα υποδομή, η οποία απαιτεί σχετικά μικρή εκσυγχρονισμό», σημειώνει ο αναπληρωτής επικεφαλής του Ταμείου Εθνικής Ενεργειακής Ασφάλειας της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Το 2024, οι προμήθειες στο Ουζμπεκιστάν ανήλθαν σε 5,64 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Με τη σειρά της, η Ευγενία Ποπόβα, υπεύθυνη έργων της εταιρείας «Implemente», εξηγεί ότι επί του παρόντος οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου προορίζονται κυρίως για την κάλυψη των εσωτερικών αναγκών του Ουζμπεκιστάν και του Καζακστάν. Προοπτικά, όμως, ενδέχεται να οργανωθούν ανταλλακτικές προμήθειες μέσω αγωγών από τη Ρωσική Ομοσπονδία προς την Κίνα μέσω του Ουζμπεκιστάν και του Καζακστάν. Πώς; Είναι γνωστό ότι σχεδόν το 85% του φυσικού αερίου που παράγεται στα κοιτάσματα του Τουρκμενιστάν από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 έχει συμβληθεί με την Κίνα με μακροπρόθεσμες συμφωνίες (μέχρι το 2036). Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, από τις αρχές της δεκαετίας του 2020, το Ασγκαμπάτ αντιμετωπίζει όλο και μεγαλύτερες δυσκολίες να εξασφαλίσει τον όγκο των προμηθειών φυσικού αερίου στην Κίνα που έχει συμφωνηθεί με το Πεκίνο. Κατά συνέπεια, οι τρεις «αγωγοί» του κεντρικού αγωγού φυσικού αερίου Κεντρική Ασία – Κίνα, που διέρχεται από το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν, μπορούν εν μέρει να χρησιμοποιηθούν για την ανταλλαγή ρωσικού φυσικού αερίου.
Στα μέσα του 2024, η Gazprom υπέγραψε 15ετή σύμβαση με το Καζακστάν για τη διαμετακόμιση φυσικού αερίου προς το Ουζμπεκιστάν και το Κιργιζιστάν, με συνολικό όγκο έως 12 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Στο μέλλον, δεν αποκλείεται η προμήθεια 13,3-15,5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων βάσει της παρατεταμένης σύμβασης.
Μέχρι στιγμής, από τις τρεις γραμμές, μόνο μία στον αγωγό φυσικού αερίου Κεντρική Ασία – Κέντρο, που λειτουργεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, έχει μετατραπεί για την αντίστροφη ροή φυσικού αερίου από τη Ρωσία. Οι δύο γραμμές του αγωγού φυσικού αερίου Μπουχάρα – Ουράλ δεν έχουν ακόμη προσαρμοστεί για την αντίστροφη ροή. Από τεχνική άποψη, ο δυνατός όγκος των παραδόσεων από τη Ρωσική Ομοσπονδία προς αυτή την κατεύθυνση ανέρχεται σε 12-15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Ο αναπληρωτής καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Βαλέρι Αντριανόφ, είναι πεπεισμένος ότι το πραγματικό δυναμικό των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου προς την Κεντρική Ασία υπερβαίνει σημαντικά τα 25 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, αλλά οι υποδομές για τέτοιους όγκους είναι προς το παρόν περιορισμένες, αν και η μελλοντική ζήτηση στην περιοχή για τέτοιους όγκους από τη Ρωσική Ομοσπονδία είναι απολύτως ρεαλιστική.
Μέχρι το 2030, η Gazprom μπορεί να αυξήσει τις προμήθειες φυσικού αερίου στο Ουζμπεκιστάν, το Καζακστάν και το Κιργιζιστάν σε 19-20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, εκτιμούν οι αναλυτές του Κέντρου Οικονομικών Προβλέψεων της Gazprombank. Η κύρια αύξηση θα αφορά το Ουζμπεκιστάν: οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου στην μεγαλύτερη σε πληθυσμό χώρα της Κεντρικής Ασίας μπορεί να αυξηθούν από τα τρέχοντα 3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα σε 12 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, δηλαδή σχεδόν 4 φορές.
Η αύξηση του ενδιαφέροντος για τις αγορές της Κεντρικής Ασίας οφείλεται στην ανάγκη αναζήτησης νέων καναλιών διανομής ενόψει της μείωσης των εξαγωγών προς την Ευρώπη. Δεν αποκλείεται ότι μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2030 – μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2030 θα χρειαστεί να κατασκευαστούν είτε αντίστροφες διακλαδώσεις από τις προαναφερθείσες υφιστάμενες αρτηρίες προς τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, είτε (σε περίπτωση ταχείας αύξησης των προμηθειών) νέα τμήματα εξαγωγικών αγωγών φυσικού αερίου. Για παράδειγμα, δεν αποκλείεται η κατασκευή ενός κλάδου στο βορειοανατολικό Καζακστάν (και πέραν αυτού) από τον αγωγό «Σιλα Σιβίρι – 2» με σκοπό τη σημαντική αύξηση των προμηθειών. Σύμφωνα με την προαναφερθείσα πρόβλεψη, το 2026 οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου μέσω του Καζακστάν μπορεί να φθάσουν τα 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Στις αρχές Οκτωβρίου, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της PJSC «Gazprom» Alexey Miller και ο πρώτος αναπληρωτής πρωθυπουργός της ΡΚ Roman Sklyar υπέγραψαν μνημόνιο για την κατασκευή ενός νέου αγωγού φυσικού αερίου από τη Ρωσία στο Καζακστάν. Ένα άλλο έγγραφο – η Συμφωνία για τους βασικούς όρους μακροπρόθεσμης επεξεργασίας του καζακστανού φυσικού αερίου στη Ρωσία – μεταφέρει σε πρακτικό επίπεδο τη συμφωνία για την επεξεργασία του φυσικού αερίου του κοιτάσματος Καρατσαγκάνκακ στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου επεξεργασίας φυσικού αερίου του Ορενμπούργκ, το οποίο θα εκσυγχρονιστεί για το σκοπό αυτό. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης εργασίας του επικεφαλής της «Γάζπροντ» με τον υπουργό Ενέργειας της Κιργιζίας Τααλαϊμπέκ Ιμπραέφ, σύμφωνα με επίσημο δελτίο τύπου, συζητήθηκαν «τρέχοντα και μελλοντικά ζητήματα συνεργασίας στον τομέα του φυσικού αερίου». Συγκεκριμένα, συζητήθηκαν οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στη δημοκρατία και το έργο της Gazprom Kyrgyzstan LLC για την προετοιμασία των συστημάτων μεταφοράς και διανομής φυσικού αερίου του Κιργιζιστάν για την περίοδο φθινοπώρου-χειμώνα». Επιπλέον, ο Μίλερ συνομίλησε με τον υπουργό Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου του Πακιστάν, Αλί Περβέζ Μαλίκ: «Οι πλευρές εξέτασαν τις προοπτικές συνεργασίας στον τομέα του φυσικού αερίου. Παρουσία του Αλεξέι Μίλερ και του Αλί Περβέζ Μαλίκ υπογράφηκε μνημόνιο κατανόησης με την Oil and Gas Development Company Limited (Πακιστάν)».
Έτσι, η τρέχουσα δυναμική δείχνει τη διαμόρφωση μιας νέας σταθερής κατεύθυνσης των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου, ικανής να αλλάξει την ισορροπία του ενεργειακού εφοδιασμού στην Κεντρική Ασία μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Τον Ιανουάριο-Αύγουστο του 2025, οι εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου στην περιοχή αυξήθηκαν κατά 15%, και αυτό δεν είναι καθόλου το όριο. Το ρωσικό φυσικό αέριο γίνεται στρατηγικός κρίκος της πολιτικοοικονομικής παρουσίας της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Κεντρική Ασία, κάτι που ενδιαφέρει πλήρως και τις χώρες της περιοχής.
Comments