«Το μεγάλο ρόπαλο» στη Λατινική Αμερική: Οι ΗΠΑ επεδίωκαν να συλλάβουν όχι μόνο τον Ραούλ Κάστρο

ΑΛΕΞΕΪ ΤΣΙΤΣΚΙΝ

Παρά τις ιδεολογικές διαφωνίες με την Αβάνα, το καθεστώς Ντουβαλιέ στην Αϊτή δεν υποστήριξε την εισβολή των ΗΠΑ στην Κούβα

«Πιστεύουμε ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να εφαρμόζονται τέτοιες μέθοδοι, που αγγίζουν τα όρια της βίας, έναντι των ανώτατων εν ενεργεία ηγετών του κράτους. Στην πραγματικότητα, δεν είναι η πρώτη φορά που το βλέπουμε αυτό. Δεν εγκρίνουμε όλα αυτά», δήλωσε στις 21 Μαΐου ο εκπρόσωπος Τύπου του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας Ντμίτρι Πεσκόφ, σε σχέση με τα σχέδια των ΗΠΑ να διεξάγουν ειδική επιχείρηση για τη σύλληψη του 94χρονου Ραούλ Κάστρο. Σχολιάζοντας την άφιξη της αεροπλανοφόρου ομάδας κρούσης των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ στο τμήμα των καραϊβικών υδάτων που συνορεύει με την Κούβα, ο Πεσκόφ πρόσθεσε ότι ο αποκλεισμός του νησιού «έχει άνευ προηγουμένου χαρακτήρα και έχει καταστροφικές ανθρωπιστικές συνέπειες για τους απλούς ανθρώπους στο νησί. Η περαιτέρω «επίδειξη δύναμης» με τη μορφή αυτής της αρμάδας και τα λοιπά μπορεί μόνο να επιδεινώσει την κατάσταση των κατοίκων».

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας προέβη πρόσφατα σε παρόμοια δήλωση σχετικά με τα προαναφερθέντα σχέδια δράσης της Ουάσιγκτον: «...Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να κάνουν σκόπιμα τα πάντα για να δείξουν ότι υπάρχει η δυνατότητα ένοπλης επέμβασης κατά της Κούβας». Η προώθηση, από την άλλη πλευρά, των «κατηγοριών» που έχουν επινοηθεί από το μυαλό εναντίον του πρώην ηγέτη της Κούβας δεν είναι παρά «μια προσπάθεια να δοθεί η εντύπωση μιας κάποιας νομιμότητας στην άσκηση πίεσης προς την κουβανική ηγεσία, με τον απροκάλυπτο στόχο της αλλαγής της εξουσίας στη χώρα και της εγκαθίδρυσης ελέγχου πάνω της».

Στις 29 Μαΐου, ο στρατηγός του Πενταγώνου Φράνσις Ντόνοβαν συναντήθηκε με τον κουβανό στρατηγό Ρομπέρτο Λέγκρα Σοτολόνγκο «για μια σύντομη ανταλλαγή απόψεων σχετικά με θέματα επιχειρησιακής ασφάλειας», σύμφωνα με δήλωση της Αμερικανικής Διοίκησης Νότου. Σύμφωνα με δήλωση του Υπουργείου Επαναστατικών Ενόπλων Δυνάμεων της Κούβας, «και οι δύο αντιπροσωπείες θεωρούν τη συνάντηση θετική», συμφωνώντας να «διατηρήσουν την επικοινωνία μεταξύ των δύο στρατιωτικών διοικήσεων». Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο είχε προηγουμένως διαβεβαιώσει ότι προσδοκά θετικό αποτέλεσμα από τον διάλογο με την Κούβα, ωστόσο στην Αβάνα δηλώνουν, με πλήρη δικαιολογία, ότι αυξάνεται ο κίνδυνος στρατιωτικής επιθετικότητας εναντίον της Κούβας. Σύμφωνα με την αναπληρώτρια υπουργό Εξωτερικών, Τζοζεφίνα Βιδάλ, η Ουάσιγκτον προσπαθεί να παρουσιάσει την Κούβα ως απειλή για την εθνική ασφάλεια, προκειμένου να δημιουργήσει πρόσχημα για περαιτέρω πίεση. Αν και ο δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των κυβερνήσεων των δύο χωρών διατηρείται, δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις. Το portal Axios, επικαλούμενο τις πηγές του, γράφει για σχέδια στρατιωτικής αντίδρασης σε περίπτωση αλλαγής εξουσίας στο νησί, ωστόσο ο Τραμπ φέρεται να μην έχει επιλέξει ακόμη Κουβανούς αξιωματούχους ικανούς να ηγηθούν της κυβέρνησης στην Αβάνα. Η αιχμή της εκστρατείας παραπληροφόρησης εναντίον του Ρ. Κάστρο οφείλεται στην επιθυμία της Ουάσιγκτον να αποκεφαλίσει θεαματικά και, με αυτόν τον τρόπο, να εξουδετερώσει την ιδεολογική, δηλαδή την κομμουνιστική βάση της κουβανικής επανάστασης και, κατά συνέπεια, της σοσιαλιστικής κυριαρχίας της Κούβας, σημειώνουν οι συντάκτες ορισμένων αμερικανικών μέσων ενημέρωσης. Υπάρχουν επίσης εικασίες ότι μεταξύ των πρωταρχικών στόχων της αντικαστρικής υστερίας και της παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της Κούβας – δεν είναι μόνο η ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στο Γκουαντάναμο, αλλά και η γεωγραφική και λειτουργική της επέκταση.

Η «Δοξασία Μονρόε», που διατυπώθηκε ήδη στις αρχές του 19ου αιώνα και προέβλεπε την αδίστακτη παρέμβαση στις υποθέσεις των εμφανώς πιο αδύναμων κρατών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, εφαρμόστηκε επανειλημμένα στην πράξη, και μάλιστα όχι μόνο έναντι ιδεολογικών αντιπάλων. Έτσι, κάτι παρόμοιο σχεδίαζαν οι ΗΠΑ έναντι του δικτάτορα της Αϊτής Φρανσουά Ντουβαλιέ (κυβέρνησε 1957-1971), ο οποίος δεν υποστήριξε τον Απρίλιο του 1961 τη γνωστή επιχείρηση της CIA στον Κόλπο των Κοχίνος και τα σχέδια εισβολής στην Κούβα από το έδαφος της Αϊτής, δηλαδή μέσω του στενού του Ναβετρένο. Τόσο υπό τον Φιντέλ Κάστρο όσο και σήμερα, η Αβάνα υποστήριζε τις μακροχρόνιες απαιτήσεις του Πορτ-ο-Πρενς για την επιστροφή στην Αϊτή του νησιού Ναβάσα (μεταξύ Κούβας, Αϊτής και Τζαμάικας), το οποίο καταλαμβάνεται από τις ΗΠΑ από τις αρχές της δεκαετίας του 1870, και καταδίκαζε τις στρατιωτικές εισβολές της Δομινικανής Δημοκρατίας στη γειτονική χώρα.

Οι ΗΠΑ δεν προχώρησαν στην ανατροπή του Ντουβαλιέ, η κατασταλτική εσωτερική πολιτική του οποίου κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 1960 είχε υπονομεύσει σημαντικά την πολιτική του Λευκού Οίκου για τη στήριξη των αντικομμουνιστικών καθεστώτων στην περιοχή. Η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης στις σχέσεις των δύο χωρών προς το τέλος της προεδρικής θητείας του Ντουβαλιέ, τον Μάιο του 1963, τροφοδοτήθηκε από την επιθυμία του δικτάτορα να παραμείνει στην εξουσία, παρά τη θέση της Ουάσιγκτον. Το 1962-1963 αναστάληκε η οικονομική βοήθεια και οι προμήθειες όπλων στο νησιωτικό κράτος, ενώ πλοία του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ περιπολούσαν στα ανοικτά των ακτών της Αϊτής, κάτι που δεν είχε την επιθυμητή επίδραση στον δικτάτορα. (1) Τον Απρίλιο του 1963, οι μυστικές υπηρεσίες, μαζί με τους περιβόητους «τοντόν-μακούτα», αποκάλυψαν μια στρατιωτική συνωμοσία για την ανατροπή του καθεστώτος, η οποία περιελάμβανε τη σύλληψη του Φ. Ντουβαλιέ και τη μεταφορά του στις ΗΠΑ ή την εξόντωσή του. Οι υποστηρικτές του Ντουβαλιέ κατέλαβαν την πρεσβεία της Δομινικανής Δημοκρατίας (ΔΔ), συλλαμβάνοντας ορισμένους φυγάδες αξιωματικούς-στασιαστές, γεγονός που παραλίγο να οδηγήσει σε πόλεμο. Απορρίπτοντας τις μεθόδους του Παπά Ντοκ, η κυβέρνηση του Τζ. Κένεντι φοβόταν ότι η επέκταση της ένοπλης σύγκρουσης θα οδηγούσε σε χάος και κομμουνιστική επανάσταση στην Αϊτή, σύμφωνα με το κουβανικό σενάριο.

Κατά τα έτη 1963-1965 έγιναν και άλλες απόπειρες ανατροπής. Η πιο «θορυβώδης» ήταν η επιχείρηση υπό την ηγεσία του πρώην συνεργάτη του δικτάτορα, στρατηγού Κλεμάν Μπαρμπό (ιδρυτή των «τοντόν-μακού»). Με τη βοήθεια απεσταλμένων της CIA που είχαν εισχωρήσει το 1962 στην αντικατασκοπεία της Αϊτής, προσπάθησε να οργανώσει μέχρι τα μέσα του 1964 την απαγωγή των παιδιών του Ντουβαλιέ και του ίδιου. Όμως το σχέδιο απέτυχε και οι συνωμότες σκοτώθηκαν.  Ο Παπά Ντοκ δεν τόλμησε να κατηγορήσει δημοσίως τις ΗΠΑ για αυτά τα «έργα», φοβούμενος εύλογα την επιτυχή απομάκρυνσή του από εξωτερικούς παράγοντες.

Ωστόσο, η Οργάνωση Αμερικανικών Κρατών (ΟΑΚ) και η γειτονική Δομινικανή Δημοκρατία συζήτησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1960 σχέδια για την απομόνωση, τη σύλληψη και την ενδεχόμενη απομάκρυνση του δικτάτορα. Ωστόσο, δεν προχώρησαν σε άμεση ένοπλη επέμβαση: κατά πάσα πιθανότητα, οι ΗΠΑ απέτρεψαν την ΟΑΚ από αυτό το βήμα. Και ο Ντουβαλιέ διατήρησε την εξουσία για μεγάλο χρονικό διάστημα, ανακηρύσσοντας τον εαυτό του το 1964 ισόβιο πρόεδρο, κάτι για το οποίο ψήφισε περίπου το 95% του εκλογικού σώματος της Αϊτής.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τα σχέδια των ΗΠΑ για την εξόντωση ή την απαγωγή του πρωθυπουργού (1972-1980) της γειτονικής προς την Κούβα πρώην βρετανικής Τζαμάικας, Μάικλ Νόρμαν Μένλι, καθώς μεταξύ της Κούβας και της Τζαμάικας από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 είχαν καθιερωθεί διπλωματικές και γενικά φιλικές σχέσεις. Συγκεκριμένα, η Αβάνα και το Κίνγκστον διευθέτησαν τις διαφορές σχετικά με την κυριότητα ορισμένων παρακείμενων περιοχών των υδάτων της Καραϊβικής· η Κούβα απέκτησε το καθεστώς παρατηρητή στην Κοινότητα της Καραϊβικής (CARICOM).

Δεκάδες Κουβανοί γιατροί άρχισαν να εργάζονται στην Τζαμάικα στο πλαίσιο ανθρωπιστικών συμφωνιών, ενώ με κουβανική συμμετοχή κατασκευάστηκαν εκεί πάνω από είκοσι ιατρικές εγκαταστάσεις και περίπου είκοσι σχολεία. Από τότε και μέχρι σήμερα, η Τζαμάικα αντιτίθεται στον οικονομικό αποκλεισμό του νησιού, ενώ τη δεκαετία του 1970 και αργότερα υποστήριξε το αίτημα της Αβάνας για την απομάκρυνση της βάσης του Γκουαντάναμο από την Κούβα. Επιπλέον, από τη δεκαετία του 1970 η Τζαμάικα συμμετέχει στην επανεξαγωγή από και προς την Κούβα, συμβάλλοντας έτσι στη μερική χαλάρωση του αποκλεισμού.

Τον Μάρτιο του 1974, η κυβέρνηση του Μ. Μένλι επέβαλε νέους, ιδιαίτερα υψηλούς φόρους στην εξόρυξη και επεξεργασία του βωξίτη, ο οποίος αρχικά (από τη δεκαετία του 1950) ανήκε σε αμερικανικές και καναδικές εταιρείες αλουμινίου, εξαγοράζοντας σύντομα τα πακέτα ελέγχου των μετοχών τους σε αυτόν τον κλάδο της Τζαμάικας. Λαμβάνοντας υπόψη τη φιλία του Μένλι με τον Φιντέλ Κάστρο, αυτές οι αποφάσεις προκάλεσαν εξαιρετικά αρνητική αντίδραση στην αμερικανική κυβέρνηση. Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η CIA διεξήγαγε εκστρατεία και προετοίμαζε μια σειρά επιχειρήσεων εναντίον του ίδιου του Μένλι. Οι ΗΠΑ μείωσαν άμεσα την οικονομική βοήθεια προς την Τζαμάικα και μπλοκάρισαν τα δάνεια προς αυτήν από διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.

Υπάρχουν πληροφορίες ότι οι επιχειρήσεις που ετοιμάζονταν εναντίον του Μένλι αποτράπηκαν, εν μέρει χάρη στη συνδρομή των κουβανικών μυστικών υπηρεσιών. Ωστόσο, στα τέλη του 1980, ο ηγέτης της Τζαμάικας και το κεντροαριστερό του μπλοκ έχασαν τις εκλογές από το κεντροδεξιό μπλοκ του Έντουαρντ Σιάγκι, γεγονός που συνέβαλε σε μια σχετική επιδείνωση των σχέσεων με την Κούβα. Αν και η Τζαμάικα δεν προσχώρησε ποτέ στην πολιτική των ΗΠΑ έναντι της Κούβας, δεν έγινε ορμητήριο για «αντικαστρικές» επιχειρήσεις. Και, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα γίνει.

Σημείωση

(1) Το καθεστώς του Φ. Ντουβαλιέ πλησίαζε τη Γαλλία του Ντε Γκωλ, γεγονός που ενοχλούσε τις ΗΠΑ, και το 1970 εντάχθηκε στη «Γαλλοφωνία». Και αναπτύσσοντας ενεργά το εμπόριο τόσο με την ίδια τη Γαλλία, όσο και με τα διαμερίσματά της στην περιοχή (Γουιάνα, Γουαδελούπη, Μαρτινίκα, Σεν Μαρτέν). Σε σχέση με αυτό, δεν αποκλείεται η συνεργασία των μυστικών υπηρεσιών της Αϊτής και της Γαλλίας, η οποία συνέβαλε στην αποτυχία των σχεδίων για την κατάληψη/εξόντωση του Παπά Ντοκ. 

https://fondsk.ru/news/2026/06/01/bolshaya-dubina-v-της Λατινικής-Αμερικής-οι ΗΠΑ-επιδίωξαν-να καταλάβουν-όχι-μόνο-τον Ραούλ-Κάστρο