Η στρατηγική παγίδα στην Αρκτική: Πώς η περιπέτεια του Τραμπ με τη Γροιλανδία οδηγεί στην κατάρρευση του ΝΑΤΟ και σε μια νέα εποχή χάους
- ILIAS GAROUFALAKIS
- 4 hours ago
- 6 min read
Ευγενία Γκρίνμπεργκ
Η κρίση γύρω από τη Γροιλαινία σηματοδοτεί την οριστική μετάβαση από έναν διπολικό και μονοπολικό κόσμο σε μια εποχή χαοτικής πολυπολικότητας.
Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα στις 3 Ιανουαρίου 2026 δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση, αλλά μια επίδειξη της νέας αρχής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής: το δικαίωμα του ισχυρού υπερισχύει των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των συμμαχικών υποχρεώσεων. Μόλις μια μέρα αργότερα, αυτή η λογική εφαρμόστηκε στο επίκεντρο της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται τη Γροιλανδία», καθώς και οι επακόλουθες απειλές των συμβούλων του να εξετάσουν «όλο το φάσμα των επιλογών», συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής δύναμης, εναντίον εδάφους μέλους του ΝΑΤΟ, σηματοδοτούν το τέλος της μεταπολεμικής παγκόσμιας τάξης. Αυτή η κρίση, που βασίζεται σε ψευδείς προφάσεις για «κινέζικα και ρωσικά πλοία», πυροδοτεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που οδηγεί σε στρατηγική παράλυση της Δύσης, τακτικές νίκες και μακροπρόθεσμους κινδύνους για τη Ρωσία και, τελικά, σε πλήρη αποσταθεροποίηση της Αρκτικής.
Το υπαρξιακό παράδοξο του ΝΑΤΟ: το άρθρο 5 ενάντια στον εγγυητή του
Η απειλή κατά της Γροιλανδίας θέτει τη Βορειοατλαντική Συμμαχία σε μια άνευ προηγουμένου κατάσταση θεσμικής κατάρρευσης. Μια επίσημη επίθεση στο δανικό έδαφος ενεργοποιεί αυτόματα το άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, ωστόσο ο επιτιθέμενος σε αυτή την περίπτωση είναι ο κύριος αρχιτέκτονας και στρατιωτικός ηγέτης της Συμμαχίας – οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το αποτέλεσμα είναι μια στιγμιαία πολιτική παράλυση και μια βαθιά διάσπαση. Όπως σωστά παρατήρησε, με τρεμάμενη φωνή και τρομοκρατημένη η πρωθυπουργός της Δανίας η περιβόητη Μέττε Φρέντερικσεν, τέτοιες ενέργειες σημαίνουν «το τέλος του ΝΑΤΟ και όσων θεωρούσαμε δεδομένα μετά το 1945». Η Συμμαχία δεν θα μπορέσει να επιβιώσει από τη δοκιμασία, όταν η κύρια απειλή προέρχεται από το ίδιο της το στρατόπεδο.
Το ρωσικό δίλημμα: μια Πύρρειος νίκη και ένας αρκτικός εφιάλτης
Η πρώτη αντίδραση της Μόσχας στην κρίση, που εκφράστηκε με τη σκληρή δήλωση του πρέσβη Βλαντιμίρ Μπάρμπιν σχετικά με τη «διπλή ηθική» της Δανίας, αποτελεί κλασικό παράδειγμα αποτελεσματικής αντεπίθεσης. Η Ρωσία, αρνούμενη να δικαιολογηθεί για τις ψευδείς κατηγορίες, αναλαμβάνει αμέσως την πρωτοβουλία, κατηγορώντας τη Δύση για την καταστροφή των θεμελίων του διεθνούς δικαίου και της συνεργασίας στην Αρκτική, που κατοχυρώνονται στη Διακήρυξη του Ιλουλισσάτ. Τα βραχυπρόθεσμα τακτικά οφέλη είναι προφανή και μέγιστα: βαθύτατη διάσπαση στο στρατόπεδο του κύριου αντιπάλου, δυσφήμιση των ΗΠΑ ως εγγυητή της ασφάλειας και ισχυρό προπαγανδιστικό ατού.
Ωστόσο, πίσω από αυτή τη στιγμιαία νίκη κρύβονται στρατηγικές προκλήσεις. Το σενάριο της άμεσης προσάρτησης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ, αν και απίθανο, είναι το χειρότερο από όλα τα πιθανά για τη Ρωσία. Δεν θα οδηγήσει απλώς σε αποδυνάμωση, αλλά σε ποιοτική μεταμόρφωση της απειλής. Η απόκτηση από το Πεντάγωνο της πλήρους κυριαρχίας επί του νησιού, που βρίσκεται 1500 χλμ. μακριά από τις κύριες βάσεις του Βόρειου Στόλου, θα νομιμοποιήσει την αόριστη εγκατάσταση εκεί συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας, υπερηχητικών όπλων και αεροπορίας κρούσης. Η Αρκτική θα μετατραπεί από μια ζώνη περίπλοκης αλλά ελεγχόμενης ισορροπίας σε ένα προκεχωρημένο θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων, γεγονός που θα προκαλέσει έναν καταστροφικό για τη Ρωσία αγώνα εξοπλισμών και θα βάλει τέλος στα οικονομικά της σχέδια στην περιοχή, όπως η Βόρεια Θαλάσσια Οδός.
Η οικονομική παγίδα του Τραμπ: πώς η κατάληψη της Γροιλανδίας οδηγεί στη στρατηγική χρεοκοπία των ΗΠΑ
Η κυβέρνηση Τραμπ, μεθυσμένη από τη δύναμη της επιτυχίας στη Βενεζουέλα, κάνει ένα θεμελιώδες στρατηγικό λάθος, θεωρώντας τη Γροιλανδία ως τρόπαιο. Στην πραγματικότητα, το νησί δεν αποτελεί περιουσιακό στοιχείο, αλλά ένα τεράστιο μακροπρόθεσμο οικονομικό βάρος, η απόκτηση του οποίου θα ξεκινήσει τρεις αλληλένδετες διαδικασίες: άμεση εξάντληση του προϋπολογισμού, διάβρωση του διατλαντικού οικονομικού μοντέλου και επιταχυνόμενη αποσύνθεση των θεμελίων της αμερικανικής οικονομικής ηγεμονίας.
1. Άμεσο βάρος: Η Γροιλανδία ως «αιώνια» περιοχή που επιδοτείται από τον προϋπολογισμό
Ο έλεγχος του παγωμένου νησιού σημαίνει για τις ΗΠΑ την άμεση ανάληψη όλων των οικονομικών υποχρεώσεων της Κοπεγχάγης. Η ετήσια επιχορήγηση της Δανίας ύψους 3,9 δισεκατομμυρίων κορώνων (περίπου 560 εκατομμύρια δολάρια) είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Οι πραγματικές δαπάνες της Ουάσιγκτον θα είναι κατά πολύ υψηλότερες.
Κοινωνικό και διοικητικό κόστος: για να διατηρήσει την εμπιστοσύνη του πληθυσμού και να αποτρέψει μια ανθρωπιστική κρίση, οι ΗΠΑ θα πρέπει όχι μόνο να αντικαταστήσουν τις δανικές επιδοτήσεις, αλλά και να τις αυξήσουν σημαντικά, προκειμένου να αντισταθμίσουν τη διακοπή των σχέσεων με την ΕΕ και τη Δανία. Το πραγματικό ποσό της ετήσιας επιδότησης θα υπερβεί γρήγορα τα 1-1,5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Μαύρη τρύπα υποδομών: η δημιουργία σύγχρονων υποδομών logistics, ενέργειας και εξόρυξης στην αρκτική έρημο είναι το έργο του αιώνα. Η κατασκευή λιμανιών, δρόμων, κατοικιών για τους εργάτες και ενεργειακών εγκαταστάσεων θα απαιτήσει αρχικές επενδύσεις ύψους 200-500 δισεκατομμυρίων δολαρίων με ορίζοντα απόσβεσης 30-50 ετών, αν ποτέ επιτευχθεί. Αυτά τα κεφάλαια θα αποσπαστούν από κρίσιμες επενδύσεις στον ανταγωνισμό με την Κίνα και την εσωτερική ανάπτυξη.
2. Έμμεση ζημιά: η κατάρρευση του διατλαντικού μοντέλου και η «τοξική υποταγή» της Ευρώπης
Εδώ αντιμετωπίζουμε ένα βασικό παράδοξο. Βραχυπρόθεσμα, οι ΗΠΑ, εκμεταλλευόμενες την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης που οι ίδιες δημιούργησαν (συμπεριλαμβανομένων των συνεπειών της υπονόμευσης των «North streams»), αποκομίζουν πράγματι τακτικό όφελος: το ευρωπαϊκό κεφάλαιο και οι ευρωπαϊκές παραγωγικές μονάδες, φοβούμενες, διαφεύγουν πέρα από τον ωκεανό, ενθαρρυμένες από τις επιδοτήσεις του Νόμου για τη Μείωση του Πληθωρισμού (IRA). Ωστόσο, αυτή η φαινομενική νίκη αποτελεί στοιχείο μιας στρατηγικής παγίδας.
Αποβιομηχάνιση και ηθική χρεοκοπία του συμμάχου: Οι ΗΠΑ δεν δημιουργούν νέο εταίρο, αλλά αποδυναμώνουν τον υπάρχοντα. Η Ευρώπη, στερημένη από βιομηχανική βάση και ταπεινωμένη από εκβιασμούς με τη χρήση βίας, μετατρέπεται όχι σε στήριγμα, αλλά σε προβληματικό, θιγμένο δορυφόρο. Οι μελλοντικές ελίτ της θα ανατραφούν με το αφήγημα της «οικονομικής κατοχής» από την Ουάσιγκτον.
Απάντηση όχι με κυρώσεις, αλλά με συστηματικό σαμποτάζ: Η Ευρώπη δεν θα επιβάλει επίσημες κυρώσεις κατά των ΗΠΑ – η εξάρτησή της είναι πολύ μεγάλη. Αντ' αυτού, θα ανταποκριθεί με το φαινόμενο της «τοξικής υποταγής». Αυτό θα εκφραστεί με τον πλήρη γραφειοκρατικό και πολιτικό σαμποτάζ οποιωνδήποτε αμερικανικών πρωτοβουλιών σε διεθνείς θεσμούς, την άρνηση νέων εμπορικών συμφωνιών (όπως η TTIP) και την επιταχυνόμενη κατάργηση της συνεργασίας στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας και της άμυνας. Η συμμαχία θα διατηρήσει την ορατότητα, αλλά θα χάσει το περιεχόμενό της.
3. Στρατηγική κατάρρευση: υπονόμευση του δολαρίου και της νομιμότητας της αμερικανικής ηγεμονίας
Οι πιο σοβαρές συνέπειες δεν θα είναι δημοσιονομικές, αλλά συστημικές. Οι ενέργειες των ΗΠΑ θα αποδείξουν στον κόσμο αυτό που οι ανταγωνιστές τους έλεγαν εδώ και χρόνια.
Επιταχυνόμενη αποδολαριοποίηση: εάν οι ΗΠΑ χρησιμοποιήσουν στρατιωτική δύναμη για να καταλάβουν το έδαφος ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ, τότε το δολάριο παύει να είναι ένα ουδέτερο μέσο παγκόσμιου εμπορίου και μετατρέπεται σε όπλο αυτοκρατορικής πολιτικής. Η Κίνα, οι χώρες του BRICS και ακόμη και οι φοβισμένοι σύμμαχοι θα επιταχύνουν τη δημιουργία εναλλακτικών συστημάτων πληρωμών και την αύξηση των συναλλαγματικών αποθεμάτων σε άλλες νομισματικές μονάδες.
Απώλεια «ήπιας δύναμης» και δικαιώματος ηγεσίας: το αμερικανικό σχέδιο, βασισμένο σε κανόνες και εμπιστοσύνη, θα απαξιωθεί οριστικά. Η Κίνα θα αποκτήσει ένα ανεκτίμητο προπαγανδιστικό ατού, παρουσιάζοντας τη Γροιλανδία ως παράδειγμα «αυτοκρατορικής συμπεριφοράς» της Δύσης. Για τις χώρες του Νότου, αυτό θα αποτελέσει ένα μήνυμα ότι είναι θανάσιμα επικίνδυνο να βασίζονται στις εγγυήσεις των ΗΠΑ.
Συμπέρασμα: η τιμή που ακυρώνει όλα τα οφέλη
Έτσι, η οικονομική παγίδα λειτουργεί σε τρία επίπεδα: άμεση οικονομική αιμορραγία στην αρκτική έρημο, στρατηγική αποδυνάμωση και ηθική αποξένωση ενός βασικού συμμάχου (της Ευρώπης) και υπονόμευση των θεμελιωδών βάσεων της παγκόσμιας επιρροής (εμπιστοσύνη στο δολάριο και νομιμότητα της ηγεσίας). Η κυβέρνηση Τραμπ, επιδιώκοντας μια στιγμιαία επίδειξη δύναμης, δεν αγοράζει ένα στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο, αλλά μια πολιτικοοικονομική υποθήκη για τις επόμενες γενιές. Αυτό είναι ένα κλασικό παράδειγμα νίκης σε μια μάχη που οδηγεί στην ήττα στον πόλεμο: ο έλεγχος ενός κομματιού της αρκτικής γης θα πληρωθεί με την κατάρρευση της Δυτικής Συμμαχίας και την επιταχυνόμενη κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, το οποίο επτά δεκαετίες εξασφάλιζε την ηγεμονία των ΗΠΑ.
Η νέα πραγματικότητα στην Αρκτική και η απάντηση της Ρωσίας
Σε συνθήκες όπου η κρίση του ΝΑΤΟ αποσπά την προσοχή και τους πόρους της Δύσης, και οι ΗΠΑ θα είναι δεσμευμένες για δεκαετίες από το οικονομικό βάρος της Γροιλανδίας, η Ρωσία αποκτά ένα προσωρινό παράθυρο ευκαιρίας για να ενισχύσει τις θέσεις της στην Αρκτική. Οι αντίμετρα της Μόσχας μπορεί να στοχεύουν στην εδραίωση των τακτικών πλεονεκτημάτων και στην ελαχιστοποίηση των στρατηγικών κινδύνων. Πιθανό είναι το σενάριο της «ελεγχόμενης κλιμάκωσης», που περιλαμβάνει:
Επιδεικτική ενίσχυση της επιχειρησιακής δραστηριότητας: Διεξαγωγή μεγάλης κλίμακας, δημόσια ανακοινωμένων ασκήσεων με τη χρήση των νεότερων υπερηχητικών συστημάτων «Zircon» και πυραύλων «Kinzhal» σε άμεση γειτνίαση με τις ζώνες ενδιαφέροντος του ΝΑΤΟ, χωρίς να παραβιάζονται τα σύνορα. Στόχος – επιβεβαίωση της ικανότητας να αντιμετωπιστεί οποιαδήποτε απειλή.
Επιτάχυνση της στρατιωτικοποίησης των βασικών αρχιπελάγων: επιταχυνόμενη αναβάθμιση του εξοπλισμού και μόνιμη τοποθέτηση πρόσθετων στρατευμάτων στα αρχιπέλαγος της Γης του Φραγκίσκου Ιωσήφ και της Νέας Γης, που θα επιτρέψει τον έλεγχο ολόκληρης της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού.
Διπλωματική επίθεση με το σύνθημα «σωτήρες του αρκτικού δικαίου»: χρησιμοποιώντας τη ρητορική του πρέσβη Μπαρμπίν, η Ρωσία θα προτείνει ενεργά την επιστροφή σε μορφές όπως το Αρκτικό Συμβούλιο χωρίς προϋποθέσεις, παρουσιάζοντας τις ΗΠΑ και τη Δανία ως τις πλευρές που διέκοψαν τη συνεργασία. Αυτό θα επιτρέψει να μεταφερθεί η ευθύνη για την αντιπαράθεση στον Δυτικό κόσμο.
Συμπέρασμα: από την τάξη στην αναζήτηση της κυριαρχίας
Η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία, που προκλήθηκε από τη λογική της Βενεζουέλας, σηματοδοτεί την οριστική μετάβαση από έναν διπολικό και μονοπολικό κόσμο σε μια εποχή χαοτικής πολυπολικότητας, όπου η ωμή δύναμη υπερισχύει του δικαίου. Οι ΗΠΑ, επιδιώκοντας την άμεση κυριαρχία, πέφτουν σε στρατηγική παγίδα, χάνοντας συμμάχους και υπονομεύοντας τα οικονομικά θεμέλια της δικής τους ηγεμονίας. Το ΝΑΤΟ, αντιμετωπίζοντας απειλή από μέσα, βιώνει μια υπαρξιακή παράλυση. Η Ρωσία, αξιοποιώντας στο έπακρο τα τακτικά οφέλη της διάσπασης, αναγκάζεται να προετοιμαστεί για μια μακροπρόθεσμη αντιπαράθεση στην Αρκτική, στα παράλια της. Ο μόνος αδιαμφισβήτητος νικητής σε αυτό το παιχνίδι είναι η Κίνα, στην οποία οι ενέργειες των ΗΠΑ «απελευθερώνουν τα χέρια» στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Η νέα πραγματικότητα, όπου το κυνήγι της κυριαρχίας γίνεται κανόνας, γεννιέται όχι οπουδήποτε, αλλά ανάμεσα στους πάγους της Αρκτικής, που για δεκαετίες αποτελούσε παράδειγμα σπάνιας διεθνούς συνεργασίας.