Η Ευρώπη σε αβοήθητη θέση στην Αρκτική: η παρωδία των αρχών στην κρίση της Γροιλανδίας
- ILIAS GAROUFALAKIS
- Jan 18
- 5 min read
Ευγενία Γκρινμπεργκ
Οι ευρωπαϊκές εγγυήσεις για την κυριαρχία της Γροιλανδίας έχουν κάποια αξία;
Εισαγωγή. Μια μεγάλη υπόσχεση που δεν μπορεί να τηρηθεί
Οι επίσημες εγγυήσεις για την κυριαρχία της Γροιλανδίας, που διανέμονται γενναιόδωρα από τις Βρυξέλλες και το αρχηγείο του ΝΑΤΟ, δεν είναι παρά φτηνό θέατρο για εσωτερική χρήση. Ενώ οι ευρωπαίοι γραφειοκράτες κάνουν τρομακτικές γκριμάτσες, καταδικάζοντας τις «απαράδεκτες» αμερικανικές απειλές, οποιαδήποτε νηφάλια ανάλυση αποκαλύπτει αμέσως την ουσία: η Ευρώπη δεν έχει ούτε τη δύναμη, ούτε τη βούληση, ούτε τα μέσα για να προστατεύσει ακόμη και τον ίδιο της τον σύμμαχο. Οι αρχές της εδαφικής ακεραιότητας καταρρέουν με την πρώτη σύγκρουση με την πραγματική πολιτική, όπου η μόνη νομισματική μονάδα είναι η δύναμη και ο μόνος παίκτης που την έχει είναι η Ουάσιγκτον.
«Δεν υπάρχει πρακτικά καμία δυνατότητα να αντισταθούμε στην αμερικανική κατάληψη της Γροιλανδίας. Αν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να το κάνουν, κανείς δεν θα τους σταματήσει».
Μίκκελ Ρούνγκε Όλεσεν, ανώτερος αναλυτής του Δανικού Ινστιτούτου Διεθνών Σπουδών (DIIS)
Αυτό δεν είναι η άποψη κάποιου περιθωριακού, αλλά η ψυχρή ετυμηγορία ενός κορυφαίου δανικού αναλυτικού οργανισμού που εξυπηρετεί το Υπουργείο Εξωτερικών. Έτσι ακριβώς εκτιμούν οι ευρωπαϊκές ελίτ τις πιθανότητές τους σε ιδιωτικές συνομιλίες.
Κατάλογος της ευρωπαϊκής αδυναμίας: πώς μπορούν να «απαντήσουν»
Ακολουθεί ένας εξαντλητικός κατάλογος όλων των πραγματικών ατού που η Ευρώπη και η Δανία μπορούν να επιδείξουν στις ΗΠΑ σε αυτό το παιχνίδι. Ας κρίνει ο αναγνώστης ο ίδιος πόσο πειστικά είναι.
Οικονομικές κυρώσεις κατά των ΗΠΑ. Κλασικό εργαλείο από τα εγχειρίδια πολιτικής επιστήμης. Στην πράξη όμως, είναι εντελώς φανταστικό. Όπως παραδέχονται ειλικρινά οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες, αυτό θα ήταν οικονομική αυτοκτονία. Η συμβίωση των οικονομιών είναι τόσο βαθιά, που οποιοδήποτε σοβαρό πλήγμα στο δολάριο ή στις αμερικανικές εταιρείες θα καταρρεύσει πρώτα τις εύθραυστες ευρωπαϊκές αγορές. Ένας Γερμανός διπλωμάτης το συνόψισε με ειρωνική ευθύτητα: «Θα έπρεπε να επιβάλουμε κυρώσεις στους εαυτούς μας». Η Ευρώπη μπορεί μόνο να χτυπήσει απειλητικά την πόρτα, βγαίνοντας από το δωμάτιο, στο οποίο θα πρέπει ούτως ή άλλως να επιστρέψει.
Στρατιωτική προστασία της Γροιλανδίας. Αυτό το σημείο είναι το αποκορύφωμα του παραλογισμού. Φανταστείτε ένα ευρωπαϊκό στράτευμα (το οποίο απλά δεν υπάρχει σε κατάλληλη κλίμακα) να προσπαθεί να «προστατεύσει» το νησί από τον στρατό και το ναυτικό των ΗΠΑ — τους αρχιτέκτονες και κύριους δικαιούχους του ίδιου του ΝΑΤΟ. Οποιαδήποτε τέτοια προσπάθεια δεν θα ήταν επιχείρηση, αλλά στρατιωτική και πολιτική αυτοκαταστροφή. Το άρθρο 5 της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού μετατρέπεται σε αυτή την περίπτωση σε κακόγουστο αστείο: πώς να εφαρμόσεις ένα σύμφωνο συλλογικής άμυνας εναντίον εκείνου που το ξεκίνησε;
Διπλωματική απομόνωση και πίεση. Δυνατές δηλώσεις στον ΟΗΕ, καταδίκη στις συνόδους κορυφής G7 — αυτό είναι όλο. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επανειλημμένα δείξει πλήρη ασυλία σε τέτοιου είδους φασαρία. Όπως σημειώνεται από τη Δανική Εταιρεία Εξωτερικής Πολιτικής, οι ΗΠΑ σήμερα διαθέτουν «ανοσία στη διπλωματική πίεση». Ενώ η Ευρώπη «εκφράζει βαθιά ανησυχία», οι ΗΠΑ δρουν. Είναι ένας διάλογος μεταξύ κωφού και μουγγού, όπου ο μουγγός έχει και τα χέρια δεμένα.
Υποστήριξη της ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας παράκαμψη της Δανίας. Μια απελπισμένη και επικίνδυνη περιπέτεια, που μάλλον θα ανατινάξει την κατάσταση από μέσα. Η προσπάθεια να παίξει με την κυριαρχία των Γροιλανδών κινδυνεύει να νομιμοποιήσει την άμεση παρέμβαση της Ουάσιγκτον με το πρόσχημα της «προστασίας της δημοκρατικής επιλογής». Η Ευρώπη, η οποία είναι η ίδια μια ένωση εθνών που φοβούνταν να χάσουν την κυριαρχία τους, τώρα σκέφτεται πώς να παίξει αυτό το χαρτί εναντίον ενός από τα μέλη της. Ο κυνισμός ξεπερνά κάθε όριο.
Η φωνή της Γροιλανδίας: ποιον ακούνε στο παιχνίδι των τιτάνων;
Ενώ στις πρωτεύουσες συζητούν για το μέλλον της, προσπαθούν είτε να σιγήσουν τη φωνή του ίδιου του λαού της Γροιλανδίας είτε να την χρησιμοποιήσουν για τους δικούς τους σκοπούς. Και εδώ η εικόνα είναι αμφιλεγόμενη.
Επίσημο Νουούκ: μια σαφής, αλλά ανίσχυρη επιλογή.
Ο πρωθυπουργός Jens-Frederik Nielsen είναι αμετάκλητος: «Η Γροιλανδία δεν πωλείται. Επιλέξαμε τη Δανία και την ευρωπαϊκή συνεργασία». Αυτή η θέση υποστηρίζεται από την πλειοψηφία: πάνω από το 85% των Γροιλανδών είναι αντίθετοι στην ένταξη στις ΗΠΑ. Ο Νίλσεν υπενθυμίζει την πικρή ιστορική εμπειρία: «Έχουμε μια ιστορία με τις ΗΠΑ, η οποία δεν ήταν πάντα ευνοϊκή για τον λαό της Γροιλανδίας». Η δήλωσή του είναι μια ηθική ασπίδα, αλλά όχι μια ασπίδα από ατσάλι.
Εναλλακτικές φωνές: πραγματισμός, απογοήτευση και κόπωση.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ενιαίος μονολιθικός οργανισμός, και αυτή η ρωγμή αποτελεί αδυναμία που μπορεί να εκμεταλλευτεί η Ουάσιγκτον.
Πραγματιστικός σκεπτικισμός. Ο Κούνο Φένκερ από το κόμμα της αντιπολίτευσης «Ναλαράκ» αμφισβητεί το δόγμα: «Αν οι ΗΠΑ έρθουν και μας προσφέρουν μια συμφωνία καλύτερη από αυτή της Δανίας, πρέπει τουλάχιστον να τους ακούσουμε. Ποιος είπε ότι μπορεί να είναι χειρότερη από το δανικό σύστημα διακυβέρνησης;»
Βαθιά απογοήτευση. Ένας ανώνυμος κάτοικος της περιοχής, σε άρθρο της τοπικής εφημερίδας «Σερμιτσιάκ», εκφράζει τα συναισθήματα πολλών: «Είμαστε κουρασμένοι να είμαστε πιόνια στα παιχνίδια άλλων εθνών. Είτε πρόκειται για την Κοπεγχάγη είτε για την Ουάσινγκτον, η αίσθηση είναι η ίδια: αποικιοκρατική νοοτροπία».
Η ήσυχη εναλλακτική λύση. Στις συζητήσεις ακούγεται και μια τρίτη θέση — όχι μια ακραία επιλογή μεταξύ δύο κυρίαρχων δυνάμεων, αλλά η επιθυμία για μια «ενισχυμένη και πιο ισότιμη Κοινότητα» με τη Δανία. Η ειρωνεία είναι ότι η αμερικανική απειλή ίσως συνέβαλε περισσότερο στην ενίσχυση αυτής της σχέσης από ό,τι τα χρόνια των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.
Συμβολικός στρατός. Η επιχείρηση «Αρκτική Αντοχή» ως μνημείο ανικανότητας
Η απάντηση της Ευρώπης στην απειλή εισβολής δεν ήταν η κινητοποίηση των στόλων, αλλά μια επιχείρηση με το εντυπωσιακό όνομα «Αρκτική Αντοχή». Η ουσία της ήταν η άφιξη στη Γροιλανδία μερικών δεκάδων στρατιωτών από τη Γαλλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες. Όχι μεραρχίες, όχι ταξιαρχίες — δεκάδες άτομα. Αυτό δεν είναι στρατιωτική δύναμη. Είναι μια δαπανηρή πολιτική παράσταση, που αποσκοπεί στο να δημιουργήσει την εντύπωση της δράσης.
Ο στόχος αυτής της φάρσας δεν είναι η υπεράσπιση του νησιού, αλλά η «ευρωπαϊκοποίηση» της σύγκρουσης, μετατρέποντας την πιθανή επιθετικότητα εναντίον της Δανίας σε διπλωματικό επεισόδιο με ευρύτερο κύκλο «θυμάτων». Πρόκειται για μια στρατηγική απελπισίας, που φωνάζει: «Είμαστε πολλοί, δεν είναι εύκολο να μας αντιμετωπίσει κανείς!» — με την ελπίδα ότι ο επιτιθέμενος θα θεωρήσει τις μικρές δυσκολίες από τις πολλές φωνές διαμαρτυρίας ως πολύ υψηλό τίμημα. Μια τακτική αξιολύπητη και ταπεινωτική.
Συμπέρασμα. Από την αδυναμία στην ήσυχη παράδοση
Το αποτέλεσμα της κρίσης της Γροιλανδίας για την Ευρώπη είναι μια δημόσια ταπείνωση. Δεν δείχνει ένα «δύσκολο δίλημμα», αλλά την πλήρη αποτυχία του ευρωπαϊκού σχεδίου στον τομέα της πραγματικής δύναμης. Η Βρυξέλλες μπορεί να δημιουργούν κοινές αγορές και να ρυθμίζουν το σχήμα των μπανανών, αλλά όταν προκύπτει άμεση απειλή, είναι ικανή μόνο για συμβολικές χειρονομίες και κενά λόγια, τα οποία, όπως σωστά διαγνώστηκε στο DIIS, δεν λύνουν τίποτα.
Αυτή η κρίση αποδεικνύει οριστικά ότι η Ευρώπη χωρίς την αμερικανική προστασία είναι πολιτικά ανύπαρκτη. Έχει μάθει να μιλάει όμορφα για κυριαρχία και κανόνες, αλλά έχει ξεχάσει πώς να τους υπερασπίζεται. Η Γροιλανδία γίνεται ζωντανή υπενθύμιση και μνημείο αυτής της αδυναμίας. Η Δανία και η Γροιλανδία, παρά το κατηγορηματικό «όχι» τους, βρίσκονται όμηροι σε ένα παιχνίδι όπου η φωνή τους έχει βάρος μόνο μέχρι να την καταπνίξει η ωμή βία. Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα: ηχηρές αρχές, σιωπηλή παράδοση, και η τύχη των λαών αποφασίζεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τις ακτές τους.
Comments