Νταβός – 2026: προς μια νέα παγκόσμια αναταραχή
- ILIAS GAROUFALAKIS
- 39 minutes ago
- 5 min read
Λεονίτ Σαβίν
Οι γεωπολιτικές εντάσεις εντάθηκαν, η αβεβαιότητα αυξήθηκε, η μεταβλητότητα εισήλθε σε μια νέα φάση
Από τις 19 έως τις 23 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε στην Ελβετία το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, γνωστό και ως Φόρουμ του Νταβός. Αρχικά σχεδιασμένο ως πλατφόρμα για τη συζήτηση και την προώθηση των ιδεών του παγκοσμιοποίησης, όπου πολυεθνικές εταιρείες, μεγάλες τράπεζες και οι πολιτικές ελίτ που τις εξυπηρετούν από διάφορες χώρες προχωρούσαν κάθε χρόνο προς τον μεταανθρωπισμό, έγινε ένα είδος συνάντησης, όπου οι μεν ήρθαν με απαιτήσεις, οι δε απορούσαν τι συμβαίνει και πώς να προχωρήσουν, και τρίτοι έρχονταν από συνήθεια, για να εμφανιστούν σε μια σημαντική πολιτική συγκέντρωση.
Αν και, λόγω της αδράνειας των προηγούμενων ετών, στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονταν η Ουκρανία, η τεχνητή νοημοσύνη, το παγκόσμιο εμπόριο και οι κλιματικές αλλαγές, το κύριο ενδιαφέρον μετατοπίστηκε στη Γροιλανδία και σε όσα είπε και πρότεινε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Παράλληλα, στην ημερήσια διάταξη περιλαμβανόταν το εξής. «Επίλυση των πιο σημαντικών προβλημάτων: κατανόηση του τρόπου αντιμετώπισης των γεωπολιτικών εντάσεων, της πληθωριστικής πίεσης, της αστάθειας των εφοδιαστικών αλυσίδων και των τρεχουσών αλλαγών στον τομέα της ενέργειας. Εντοπισμός νέων ευκαιριών στις αναπτυσσόμενες αγορές και εφαρμογή στρατηγικών που θα βοηθήσουν την επιχείρησή σας να παραμείνει βιώσιμη».
Στην πραγματικότητα, συνέβη το αντίθετο. Οι γεωπολιτικές εντάσεις εντάθηκαν, η αβεβαιότητα αυξήθηκε και η μεταβλητότητα εισήλθε σε μια νέα φάση.
Ο Τραμπ ήταν ο σταρ της εκπομπής, τον οποίο ήταν ενδιαφέρον να ακούει κανείς, αλλά πολλά από αυτά που είπε δεν άρεσαν σε πολλούς. Αν συνοψίσουμε την ασυνάρτητη ομιλία του, το μήνυμά του μπορεί να συμπυκνωθεί σε μια φράση, η οποία έχει ήδη γίνει meme.
«Θέλουμε να αποκτήσουμε ένα κομμάτι πάγου για να προστατεύσουμε τον κόσμο, αλλά δεν μας το δίνουν. Έχουν δύο επιλογές: να πουν «ναι» και θα τους είμαστε πολύ ευγνώμονες. Ή να πουν «όχι» και θα το θυμόμαστε. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσω βία, δεν θέλω να χρησιμοποιήσω βία, δεν θα χρησιμοποιήσω βία. Θέλω να ξεκινήσω αμέσως διαπραγματεύσεις για την απόκτηση της Γροιλανδίας», δήλωσε ο Τραμπ.
Αν και η στρατιωτική απόφαση για την προσάρτηση φαίνεται να έχει αναβληθεί και έχει ανακοινωθεί η προετοιμασία μιας νέας συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας, σύμφωνα με την οποία θα δημιουργηθούν επιπλέον αμερικανικές βάσεις στη Γροιλανδία, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό. Αυτό σημαίνει ότι όλη η ενδοευρωπαϊκή πολιτική θα παραμείνει σε τρομερή ένταση και σε διατλαντική διάσπαση. Ακόμη και η Βρετανία, ο πιο στενός και μακροχρόνιος σύμμαχος των ΗΠΑ, καταδίκασε τις διεκδικήσεις της Ουάσιγκτον για τη Γροιλανδία. Και στον Καναδά προετοιμάζονται τώρα για ανταρτικές ενέργειες σε περίπτωση εισβολής των ΗΠΑ. Η υπόθεση του Καράκας υπερίσχυσε της ιδέας της κοινής ασφάλειας στο σύστημα του ΝΑΤΟ.
Ενδεικτική ήταν και η ομιλία του πρωθυπουργού του Καναδά, Μαρκ Κάρνι. Ο ίδιος παραδέχτηκε με ηρεμία ότι «η ιστορία της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής: οι ισχυρότεροι απαλλάσσονταν από τους κανόνες όταν τους βόλευε, ενώ οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα. Γνωρίζαμε επίσης ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται με διαφορετική αυστηρότητα ανάλογα με το ποιος είναι ο κατηγορούμενος και ποιος το θύμα. Αυτή η ψευδαίσθηση ήταν χρήσιμη, και η αμερικανική ηγεμονία, συγκεκριμένα, συνέβαλε στην εξασφάλιση του κοινού καλού». Γιατί λοιπόν τώρα ο Καναδάς δεν συμπαθεί την ηγεμονία των ΗΠΑ; Πιθανώς επειδή άρχισαν να θίγονται τα συμφέροντά του. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούν πλέον απαραίτητο να ρωτούν τίποτα τους πρώην εταίρους και δορυφόρους τους.
Είναι ενδεικτικό ότι, από τη σκοπιά της γεωπολιτικής διαίρεσης, λίγα πράγματα έχουν αλλάξει εντός της ΕΕ τα τελευταία 25 χρόνια – τα νέα μέλη από την Ανατολική Ευρώπη, όπως η Πολωνία εκπροσωπούμενη από τον πρόεδρό της, ουσιαστικά δικαιολόγησαν τις ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ. Μόνο η παλιά Ευρώπη προσπάθησε να συσπειρωθεί γύρω από την απειλή κατάληψης της Γροιλανδίας, αναγνωρίζοντας παράλληλα την αδυναμία και την ευπάθειά της. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες δύο εμμονικές φοβίες – η Ρωσία και η Κίνα. Ένα τέτοιο πρόβλημα τριών όρων είναι προφανώς πέρα από τις δυνατότητες της συλλογικής ευρωπαϊκής νοοτροπίας της ΕΕ, η οποία για πολλά χρόνια έβαλε τον εαυτό της στην παγίδα της εξάρτησης από τις ΗΠΑ. Η ενεργή υποστήριξη της Ουκρανίας από τη στιγμή του πραξικοπήματος τον Φεβρουάριο του 2014 και η μετατροπή της σε αντι-Ρωσία ήταν ένα σοβαρό πολιτικό λάθος και το πρώτο βήμα προς την καταστροφή. Η απόρριψη του φθηνού ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, που υπονόμευσε σοβαρά την οικονομία των κορυφαίων παικτών του μπλοκ, ήταν η λογική συνέχεια της ευρωπαϊκής πολιτικής τύφλωσης.
Τώρα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς λέει ότι «έχουμε εισέλθει στην εποχή της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων». Το μόνο που μένει να δούμε είναι ποιες είναι αυτές οι χώρες. Η Γερμανία είναι σίγουρα εκτός αυτού του κλαμπ. Επομένως, είναι καταδικασμένη να ακολουθεί τις άλλες χώρες ή να προσαρμόζεται στις τρέχουσες τάσεις.
Ωστόσο, πίσω από την επόμενη κρίση εμπιστοσύνης της ΕΕ προς τις ΗΠΑ (ακριβώς την επόμενη, καθώς και στο παρελθόν η Ουάσιγκτον συχνά ενεργούσε χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους συμμάχους της – και κατά την κατοχή του Ιράκ το 2003, αλλά και κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ υπήρχαν τριβές) διαμορφώνεται επίσης μια πιο παγκόσμια εικόνα. Πρόκειται για μια νέα μορφή μερκαντιλισμού. Όλη η τιμολογιακή πολιτική του Τραμπ ακολουθούσε αυτή την κατεύθυνση, και τώρα βλέπουμε μόνο μια νέα μορφή της εκδήλωσής της. Απλά, οι δασμοί σε μια σειρά προϊόντων από πολλές χώρες ήταν το προοίμιο για μεγαλύτερα και πιο φιλόδοξα σχέδια, τα οποία, όπως φαίνεται, άρχισαν να υλοποιούνται. Οι ΗΠΑ άρχισαν να παρεμβαίνουν όχι μόνο στην εμπορική πολιτική, αλλά και να προσπαθούν να θεσπίσουν κανόνες για άλλα περιουσιακά στοιχεία. Και αν η αντίδραση στον μερκαντιλισμό ήταν πάντα ο ελεύθερος εμπορικός συναλλαγματισμός, σε αυτή την περίπτωση είναι απίθανο να βοηθήσει. Το παράδοξο είναι ότι οι ΗΠΑ οι ίδιες υπερασπίστηκαν το ελεύθερο εμπόριο (φυσικά, με τη δική τους αντίληψη και τους δικούς τους κανόνες), και μια σειρά πολυεθνικών εταιρειών με αμερικανική έδρα εξακολουθούν να ακολουθούν αυτή τη λογική. Ωστόσο, ο ενστικτώδης αυτοσυντηρητικός μηχανισμός των άλλων κρατών θα τις αναγκάσει, έτσι ή αλλιώς, να στραφούν στον προστατευτισμό και να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις για την εξεύρεση κατάλληλων οικονομικών μηχανισμών.
Πιθανώς, ο Ντόναλντ Τραμπ υπολόγιζε να ενισχύσει το σύστημα που οικοδομούσε υπό την αιγίδα του αναγγελθέντος «Συμβουλίου Ειρήνης», το οποίο, σύμφωνα με το σχέδιό του, θα αντικαθιστούσε τον ΟΗΕ για την επίλυση παγκόσμιων ζητημάτων και θα λειτουργούσε υπό τη δική του ηγεσία (όπως αναφέρεται στο κατατεθέν καταστατικό). Η ιδέα είναι αρκετά αμφίβολη για να την πιστέψει κανείς σοβαρά και, πόσο μάλλον, να συμμετάσχει σε αυτήν. Εκτός από τις ΗΠΑ, στην τελετή υπογραφής συμμετείχαν το Αζερμπαϊτζάν, η Αργεντινή, η Αρμενία, το Μπαχρέιν, η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Ινδονησία, η Ιορδανία, το Καζακστάν, το Κατάρ, το Μαρόκο, η Μογγολία, το Πακιστάν, Παραγουάη, Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Ουζμπεκιστάν, καθώς και το αυτοανακηρυγμένο Κόσοβο. Η Ουγγαρία, πιθανώς μόνο επειδή οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν κυρώσεις για την αγορά ρωσικών ενεργειακών πόρων (αυτός ήταν ο λόγος που η Ουγγαρία ψήφισε κατά της Κούβας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στα τέλη του περασμένου έτους). Στη λίστα περιλαμβάνονται και μερικοί σαφείς δορυφόροι της Ουάσιγκτον. Οι μουσουλμανικές χώρες είναι σαφώς παρούσες λόγω του δηλωμένου στόχου της παροχής βοήθειας στην Παλαιστίνη. Ωστόσο, συνολικά, η συμμαχία δεν δημιουργεί την εντύπωση μιας σοβαρής οργάνωσης. Αντίθετα, δημιουργεί μια ακόμη γεωπολιτική κατακερματισμού.
Και με τέτοια διάλυση των παλαιών πολιτικών δεσμών, είναι απολύτως λογικό να αναρωτηθούμε: θα πραγματοποιηθεί τελικά το Φόρουμ του Νταβός τον επόμενο χρόνο;